Μπορεί τα βλέμματα όλου του κόσμου να έχουν στραφεί πλέον στη σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ, ωστόσο ο πόλεμος μαίνεται και στα άλλα δύο μέτωπα που παραμένουν ανοικτά. Τόσο στη Λωρίδα της Γάζας όσο και στην Ουκρανία οι εχθροπραξίες συνεχίζονται και η μετατόπιση του ενδιαφέροντος στη σύγκρουση Τελ Αβίβ – Τεχεράνης μοιραία έχει αφήσει σε δεύτερο πλάνο τις όποιες συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας.

Τα τελευταία 24ωρα μάλιστα, τα χτυπήματα των ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία ήταν ιδιαίτερα ισχυρά και προκάλεσαν τον θάνατο δεκάδων αμάχων, θυμίζοντας σε όλους με το χειρότερο τρόπο ότι ο εφιάλτης του πολέμου παραμένει ζωντανός σε ευρωπαϊκό έδαφος. Στην πράξη, οι όποιες συζητήσεις είχαν ανοίξει για την επίτευξη μιας συμφωνίας εκεχειρίας πλέον είναι μετέωρες, ενώ και ο αμερικανικός παράγοντας που είχε επιχειρήσει να λειτουργήσει μεσολαβητικά, πλέον δεν δείχνει να ενδιαφέρεται να εξομαλύνει τις αντιθέσεις ανάμεσα σε Κίεβο και Μόσχα – τουλάχιστον ως πρώτη του προτεραιότητα, όπως είχε πράξει το τελευταίο διάστημα ο Ντόναλντ Τραμπ, επικοινωνώντας απευθείας και με τον Βλάντιμιρ Πούτιν.

Eνώ το θρίλερ των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία εκεχειρίας ανάμεσα σε Ουκρανία και Ρωσία συνεχίζεται και οι σχετικές συζητήσεις στην Κωνσταντινούπολη κατέληξαν για μια ακόμη φορά σε ναυάγιο πλην των θεμάτων που αφορούν στην ανταλλαγή αιχμαλώτων και τραυματιών από τον πόλεμο, τα εντυπωσιακά χτυπήματα που κατάφεραν οι ουκρανικές δυνάμεις κατά ρωσικών στόχων φαίνεται ότι αλλάζουν τα δεδομένα. Στην ουσία βάζουν ξανά το Κίεβο με πολύ καλύτερες προϋποθέσεις στις όποιες διαπραγματεύσεις, ενώ φαινόταν για αρκετό καιρό ότι οι αντοχές των ουκρανικών δυνάμεων εξαντλούνται και ότι η βοήθεια που λαμβάνει από τη Δύση περιορίζεται πλέον στην Ευρώπη και τον Καναδά, αφού οι ΗΠΑ με τον Ντόναλντ Τραμπ στο τιμόνι εμφανίζουν μια προνομιακή σχέση με τη Μόσχα.

Ψυχολογική «ένεση»

Τα χτυπήματα με drones που εισχώρησαν σε ρωσικό έδαφος και προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές σε στρατηγικής σημασίας αεροπορικές βάσεις έως τα βάθη της Σιβηρίας, αλλά και η ανατίναξη της γέφυρας του Κερτς στην Κριμαία, η οποία αποτελούσε το πέρασμα για τις ρωσικές δυνάμεις, φέρνουν παράλληλα σε θέση ισχύος την ουκρανική πλευρά και στο ψυχολογικό πεδίο – εκεί δηλαδή όπου επίσης βρισκόταν υπό τη Ρωσία εδώ και καιρό. Η εσωστρέφεια και η κριτική απέναντι στις επιλογές της ηγεσίας ξαφνικά αφορούν το Κρεμλίνο και ο Βλάντιμιρ Πούτιν περιορίστηκε με μάλλον αμήχανο τρόπο να προειδοποιήσει για σκληρά αντίποινα εκ μέρους των ρωσικών δυνάμεων, όπως φέρεται να είπε και σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ουκρανική πίεση, ρωσική αδιαλλαξία

«Η Ουκρανία πλέον αποδεικνύει την αξία της και τη δύναμή της στους συμμάχους της», δήλωσε από την πλευρά του ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με τον Ουκρανό πρόεδρο να εξακολουθεί να πιέζει να αναγνωριστούν οι απαιτήσεις που έχει η πλευρά του στις διαπραγματεύσεις. Όμως την ίδια στιγμή η ρωσική πλευρά παραμένει αδιάλλακτη και εξακολουθεί να αξιώνει να αναγνωριστεί η κυριαρχία της στα ουκρανικά εδάφη που έχει καταλάβει είτε το 2014 στην Κριμαία είτε μετά το 2022 και τον πόλεμο που ξεκίνησε με την εισβολή στην ανατολική Ουκρανία, παράλληλα με τις δεσμεύσεις της Δύσης ότι η Ουκρανία και άλλες χώρες του άλλοτε ανατολικού μπλοκ θα μείνουν οριστικά εκτός του ΝΑΤΟ.

Κρίσιμα ερωτήματα και… ΗΠΑ

Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν πάντως ότι η εντυπωσιακή επίθεση της Ουκρανίας με τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) που ήταν κρυμμένα σε φορτηγά που πέρασαν σε ρωσικό έδαφος και συντονισμένα επιτέθηκαν κατά αεροπορικών βάσεων, προκαλώντας ζημιές πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων στις υποδομές και τον εξοπλισμό των ρωσικών δυνάμεων, ήταν και καλά σχεδιασμένη και πλέον ανατρέπει τη στρατηγική του Κρεμλίνου. Τα κρίσιμα ερωτήματα συνεπώς σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις για ειρήνευση από εδώ και πέρα είναι δύο: ποια θα είναι η απάντηση της Μόσχας και κυρίως αν θα βάλει ξανά στο τραπέζι τον εφιάλτη των πυρηνικών και ποια θα είναι η στάση των ΗΠΑ.

Αν και ο Τραμπ έχει αναδείξει σε απευθείας συνομιλητή του τον Πούτιν, φροντίζει παράλληλα να δείχνει τη δυσαρέσκειά του για τους χειρισμούς του Κρεμλίνου. Παράλληλα, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η σκλήρυνση της στάσης της αμερικανικής κυβέρνησης και των κυρώσεων απέναντι στη Μόσχα είναι μονόδρομος για να ασκηθεί πίεση που μπορεί, πιθανότατα, να οδηγήσει σε μια βιώσιμη συμφωνία εκεχειρίας.

«Ναι» στην ειρήνη, αλλά «όχι με οποιοδήποτε τίμημα» δηλώνει ο Βλάντιμιρ Πούτιν κι ενώ η πίεση που του ασκεί ο Ντόναλντ Τραμπ για συμφωνία εκεχειρίας στο μέτωπο της Ουκρανίας δεν φαίνεται να αποδίδει. Οι όροι που προβάλλει η Μόσχα κάνουν πάντως ξεκάθαρο ότι εξελίσσεται μια σκληρή διαπραγμάτευση που στόχο έχει να εξασφαλίσει τα περισσότερα δυνατά για λογαριασμό της, τα οποία δεν είναι μόνο η ρωσική κυριαρχία στα ουκρανικά εδάφη που έχει καταλάβει μετά τον πόλεμο, αλλά και να υπάρξει γραπτή δέσμευση της Δύσης πως ούτε η Ουκρανία ούτε άλλες χώρες του ανατολικού ευρωπαϊκού μπλοκ (π.χ. Μολδαβία) θα ενταχθούν στο ΝΑΤΟ, αλλά και η ουδετερότητα της Ουκρανίας στο μέλλον.

Σε διαφορετική περίπτωση, όπως υποστηρίζει το Κρεμλίνο, η ρωσική πλευρά θα επιδιώξει ν’ αποδείξει στο Κίεβο και τη Δύση «με στρατιωτικές νίκες πως η ειρήνη αύριο μπορεί να είναι ακόμη πιο οδυνηρή», προοιωνίζοντας έτσι κλιμάκωση του πολέμου παρά οποιαδήποτε διαλλακτικότητα ή πρόθεση για παύση των εχθροπραξιών. Ουδείς γνωρίζει άλλωστε τι ειπώθηκε στη δίωρη τηλεφωνική συνομιλία Τραμπ – Πούτιν την προηγούμενη εβδομάδα, ωστόσο και οι δηλώσεις εκ μέρους Ευρωπαίων ηγετών ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν ενεργά την Ουκρανία και με στρατιωτικό εξοπλισμό, δείχνουν πως η προοπτική βιώσιμης ειρήνης είναι μάλλον ακόμη αρκετά μακριά.

Στο μέτωπο της Ουκρανίας, ούτε η πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ και το τηλεφώνημά του διάρκειας δύο ωρών στον Βλάντιμιρ Πούτιν έδειξε να οδηγεί σε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Η Μόσχα εξακολουθεί να τηρεί σκληρή στάση και απειλεί το Κίεβο ακόμη και με πλήρη συνθηκολόγηση στην περίπτωση που δεν δεχθεί χωρίς διαπραγματεύσεις και αντιρρήσεις τα αιτήματα που προβάλλει η ρωσική πλευρά. Κυρίως αυτό στο οποίο εμμένει είναι να αναγνωριστεί η κυριαρχία της Ρωσίας στα εδάφη που κατέκτησε κατά τη διάρκεια του τριετούς πολέμου.

Είχε προηγηθεί το ηχηρό ναυάγιο των συνομιλιών στην Κωνσταντινούπολη, όπου τελικώς δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ η συνάντηση Πούτιν – Ζελένσκι, ούτε ταξίδεψε εκεί ο Τραμπ για να κάνει το μεσολαβητή. Ακόμη και με τις τηλεφωνικές του επικοινωνίες πάντως δεν κατάφερε να επιτύχει ουσιαστικά αποτελέσματα, με το περιοδικό «Politico» να εκτιμά πλέον ανοιχτά σε ανάλυσή του ότι ο πόλεμος δεν πρόκειται να τελειώσει, παρά τη σφοδρή επιθυμία του Τραμπ. Μάλιστα, κάποιοι θεωρούν ότι δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο εκνευρισμός του Αμερικανού προέδρου για τον Ρώσο ομόλογό του έχει σαφώς «καθίσει» το τελευταίο διάστημα, διαψεύδοντας έτσι τις προσδοκίες του Ζελένσκι ότι θα μπορούσε να επιτύχει το μέγιστο δυνατό ύστερα από μια τέτοια εξέλιξη.

Το διπλωματικό θρίλερ που εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη για τον πόλεμο στην Ουκρανία δείχνει με ανάγλυφο τρόπο ότι τα πράγματα κάθε άλλο παρά εύκολα είναι και πως οι υψηλές προσδοκίες που διατηρούσε αρχικά η Ουάσιγκτον με τη διοίκηση Τραμπ για άμεσο τερματισμό της τριετούς πλέον σύγκρουσης, μάλλον διαψεύδονται στο σκληρό πεδίο των διαπραγματεύσεων. Συγκεκριμένα, η προσπάθεια να «τρέξουν» διαπραγματεύσεις στην Κωνσταντινούπολη με αντικείμενο την επίτευξη μιας συμφωνίας για εκεχειρία της τάξης των 30 ημερών κατέληξε στην ουσία στο κενό, αφού το πολυαναμενόμενο τετ-α-τετ του Βλάντιμιρ Πούτιν με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι -ενδεχομένως δε και με την παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ- παραπέμφθηκε για μια ακόμη φορά στις καλένδες και άγνωστο παραμένει αν θα καταστεί εφικτή μια τέτοια συνύπαρξη γύρω από ένα τραπέζι.

Η άρνηση Πούτιν

Είχε προηγηθεί η πρόταση του Ρώσου προέδρου να γίνουν διαπραγματεύσεις στην Κωνσταντινούπολη και η αποδοχή αυτής της πρότασης από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Και μολονότι αρχικά ο Ουκρανός πρόεδρος ήταν αρνητικός -ιδιαίτερα ύστερα από τις ανοιχτές δηλώσεις στήριξης από Ευρωπαίους ηγέτες- η πίεση που δέχθηκε από την πλευρά των ΗΠΑ τον υποχρέωσε ουσιαστικά να δηλώσει ότι θα παραστεί στην Κωνσταντινούπολη και θα συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τον Πούτιν. Μόνο που κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή ο Ρώσος πρόεδρος ήταν αυτός που υποβάθμισε εν τέλει την όλη διαδικασία, αποφασίζοντας αφενός ν’ απέχει ο ίδιος από τη συνάντηση, αφετέρου να στείλει αυτό που ονομάζουμε καμιά φορά «τσικό», δηλαδή αξιωματούχους δεύτερης ή ακόμη και τρίτης κατηγορίας…

Ο «διχασμένος» Τραμπ

Το ερώτημα ωστόσο είναι με ποιο τρόπο θ’ αντιδράσει πλέον ο Τραμπ, ο οποίος είχε δηλώσει και προεκλογικά και εμμένει σ’ αυτή τη θέση ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να τερματιστεί άμεσα. Από τη μια απειλεί με κυρώσεις τη Ρωσία και διαμηνύει στον Πούτιν πως εξαντλείται η υπομονή του, αλλά από την άλλη και την ίδια στιγμή μέμφεται τον Ζελένσκι πως εκείνος είναι που δεν θέλει πραγματικά την ειρήνη. Άλλο ένα κρίσιμο ζήτημα είναι οι όροι με τους οποίους μπορεί να επιτευχθεί μια συμφωνία εκεχειρίας, δεδομένου ότι η Μόσχα -λόγω και της αμερικανικής υποστήριξης- δείχνει αυτή τη στιγμή να είναι σε θέση ισχύος και να προσπαθεί κυρίως να διασφαλίσει την κυριαρχία της στις περιοχές που έχει καταλάβει κατά τη διάρκεια του πολέμου. Από την άλλη πλευρά, οι εγγυήσεις ασφάλειας που εξακολουθεί να ζητάει το Κιέβο ξεθωριάζουν, παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη δηλώνει ότι παραμένει στο πλευρό των Ουκρανών.

Το παρασκήνιο φουντώνει, οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, οι πιέσεις από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού εντείνονται, αλλά ακόμη δεν φαίνεται να έχει βγει λευκός καπνός για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία. Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Βατικανό, στο περιθώριο της κηδείας του Πάπα Φραγκίσκου, αλλά και η οργή του Αμερικανού προέδρου κατά του Βλάντιμιρ Πούτιν για τους σφοδρούς βομβαρδισμούς και τον θάνατο δεκάδων αμάχων τις τελευταίες εβδομάδες, προκάλεσαν πάντως την αντίδραση της Μόσχας. Η οποία ανακοίνωσε μεν τριήμερη εκεχειρία, αλλά αυτή θα ισχύσει από τις 8 Μαΐου και όχι άμεσα, με αποτέλεσμα το Κίεβο να την κατηγορεί ότι επιχειρεί να κερδίσει κι άλλο χρόνο προκειμένου να κατακτήσει και άλλα εδάφη και να δημιουργήσει τετελεσμένα.

Όπως είναι ήδη γνωστό, η ρωσική πλευρά απαιτεί να της αναγνωριστεί η κυριαρχία στις περιοχές που έχει καταλάβει μετά το ξέσπασμα του πολέμου και όλα δείχνουν ότι η ουκρανική πλευρά θα υποχρεωθεί σε μια κάποια συνθηκολόγηση, αφού η ικανοποίηση της συγκεκριμένης απαίτησης της Μόσχας συμπεριλαμβάνεται στους όρους του σχεδίου που επεξεργάζεται για την ειρήνευση η Ουάσιγκτον. Από την άλλη πλευρά, η Ουκρανία δεν παύει να ζητεί εγγυήσεις ασφάλειας και το ερώτημα εν τέλει είναι εάν θα υπάρξουν ή όχι εξελίξεις έως την 8η Μαΐου και την έναρξη της εκεχειρίας που έχει προαναγγείλει η Ρωσία.

Σε παιχνίδι για γερά νεύρα εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις για το «στοπ» στον πόλεμο στην Ουκρανία, αφού η αμερικανική πλευρά ουσιαστικά πιέζει την ουκρανική να αποδεχθεί τετελεσμένα σε ό,τι αφορά τη ρωσική κατοχή στην ανατολική Ουκρανία και συγκεκριμένα τις περιοχές της Κριμαίας που έχει ήδη καταλάβει η Ρωσία από το 2014. Η τελική συμφωνία για ειρήνη ήταν βέβαιο ότι θα εμπεριέχει επώδυνους συμβιβασμούς για το Κίεβο, ωστόσο η αξίωση της Ουάσιγκτον -μετά από απαίτηση ασφαλώς της Μόσχας- δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο σε ό,τι αφορά τη μονομερή αλλαγή συνόρων σε οποιαδήποτε περιοχή του κόσμου, απλώς με τη δύναμη των όπλων.

Το κρίσιμο ωστόσο παραμένει σε κάθε περίπτωση εάν η συμφωνία αυτή για ειρήνευση μπορεί να σταθεί – εφόσον βέβαια πρώτα επιτευχθεί, αφού ακόμη και την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές όλα ήταν στον αέρα. Τα πρόσφατα παραδείγματα και στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία, με την εκεχειρία των 30 ημερών που δεν τηρήθηκε ποτέ, αποδεικνύουν ότι όλες αυτές οι συμφωνίες είναι εύθραυστες, ενώ αστάθμητος παράγοντας παραμένει και η στάση της Ρωσίας, η οποία δεν έχει μεν ανοίξει τα χαρτιά της, αλλά δεν δείχνει να συμφωνεί με όλους τους όρους που προτείνουν οι ΗΠΑ – έστω και αν «γέρνουν» προς την πλευρά της.

Φρούδες αποδεικνύονται οι ελπίδες ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα σταματήσει – έστω και για λίγο. Και παρά το γεγονός ότι με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ τυπικά βρισκόμαστε σε ένα 30ήμερο εκεχειρίας, η πυραυλική επίθεση που εξαπέλυσε η Ρωσία κατά της ουκρανικής πόλης Σούμι την περασμένη Κυριακή που είχε ως αποτέλεσμα 34 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους σόκαρε την παγκόσμια κοινή γνώμη, αφού οι περισσότεροι ήταν επιβάτες εντός τρόλεϊ και κατευθύνονταν σε εκκλησία για την εορτή της Κυριακής των Βαΐων.

Ο Ζελένσκι μίλησε για τρομοκρατία και ζήτησε επιτακτικά από τις ΗΠΑ και τον Τραμπ να παρέμβουν, με τον Αμερικανό πρόεδρο να χαρακτηρίζει την επίθεση «φρικτό πράγμα» κι ενώ στην Αγία Πετρούπολη εξελίσσονταν συζητήσεις του ειδικού απεσταλμένου του με τον Πούτιν. Η επίθεση στην πόλη Σούμι ήταν ούτως η άλλως η φονικότερη από την αρχή της χρονιάς, με αποτέλεσμα να προβληματίζει ιδιαίτερα για την εξέλιξη των πραγμάτων, καθώς σηματοδοτεί επί της ουσίας μια επικίνδυνη κλιμάκωση στο ουκρανικό μέτωπο και δείχνει τη διάθεση της Μόσχας να μη σιγήσουν τα όπλα, ανεξαρτήτως του αν θα πέσουν στο τραπέζι και θα συζητηθούν προτάσεις για προσωρινή, έστω, κατάπαυση του πυρός.

Ο παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος και η υστερία με τους δασμούς φέρνουν σε δεύτερο πλάνο τις διαπραγματεύσεις για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία. Ενώ όλα έδειχναν πως Μόσχα και Κίεβο βρίσκονταν υπό την πίεση της Ουάσιγκτον κοντά σε μια συμφωνία για μια προσωρινή αρχικά εκεχειρία 30 ημερών, η κλιμάκωση που καταγράφηκε στα μέτωπα του πολέμου την τελευταία εβδομάδα δείχνει ξεκάθαρα πως το τέλος του είναι ακόμη μακριά.

Από τη μια πλευρά, η Ρωσία επιμένει πως η όποια συμφωνία περνά μέσα από την παραδοχή εκ μέρους της Ουκρανίας ότι θα εγκαταλείψει τις βλέψεις της για προσέγγιση με τη Δύση και ένταξη στο ΝΑΤΟ και πως οι περιοχές που έχουν καταλάβει οι ρωσικές δυνάμεις θα παραμείνουν στην κατοχή τους – μια αναγνώριση δηλαδή της αλλαγής συνόρων που δημιούργησε ο πόλεμος. Από τη δική της πλευρά, η Ουκρανία καταγγέλλει πλέον και τις ΗΠΑ για κωλυσιεργία, ιδιαίτερα μετά το πυραυλικό χτύπημα της Μόσχας κατά της γενέτειρας του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, το οποίο προκάλεσε τον θάνατο παιδιών και αμάχων και το ακολούθησαν επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές – τις οποίες, με βάση τη συμφωνία εκεχειρίας που βρισκόταν στα σκαριά, θα ήταν υποχρεωμένη ν’ αποφύγει.