Τελικά, και οι Ημίθεοι… λυγίζουν (από συγκίνηση)! Αυτό αποδείχθηκε, το βράδυ της 19ης Ιουνίου στο Μέγαρο της ΕΣΗΕΑ, εκεί όπου η θρυλική ομάδα του Παναθηναϊκού της σεζόν 1984-85 που έφτασε στους «4» του Κυπέλλου Πρωταθλητριών έσμιξε ξανά. Η Μελισσιώτικη Belle Epoque Εκδοτική, παρουσία της ΑΜΑΡΥΣΙΑΣ, παρουσίασε το βιβλίο «Οι Ημίθεοι δεν λυγίζουν» του Κώστα Τζανιδάκη, σε άκρως συγκινησιακό, νοσταλγικό και φορτισμένο κλίμα, σε μια κατάμεστη από διακόσιους θεατές αίθουσα.

Στην υποδοχή του χώρου, χάρη στον συλλέκτη ρετρό ποδοσφαιρικού υλικού, Γιώργο Καπενή, στήθηκε ένα μίνι μουσείο, με φανέλες, μπάλες και σπάνιες φωτογραφίες της εποχής. Μεταξύ άλλων εκτέθηκαν αυθεντικές, φορεμένες σε αγώνες του Παναθηναϊκού, φανέλες, όπως εκείνες του Κώστα Ταράση και του Άλαν Χάνσεν από τον ημιτελικό με τη Λίβερπουλ.

Το πάνελ κοσμούσαν η βουλευτής του ΚΚΕ Λιάνα Κανέλλη (υπεύθυνη του γραφείου Τύπου του Παναθηναϊκού τη διετία 1983-1895), ο βετεράνος τερματοφύλακας της ομάδας Θωμάς Λαφτσής, ο δημοσιογράφος Τάσος Επιτρόπου (που ήταν και συντονιστής της εκδήλωσης) κι ο συγγραφέας του βιβλίου Κώστας Τζανιδάκης.

Οι ποδοσφαιριστές που οδήγησαν τους «πράσινους» στα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης στην αλησμόνητη εκείνη πορεία, βραβεύτηκαν ένας προς έναν και κατέθεσαν αναμνήσεις και σπαρταριστά περιστατικά. Φυσικά, η αίθουσα σείστηκε από χειροκροτήματα, όταν ακούστηκε το όνομα του Βέλιμιρ Ζάετς, ο οποίος αδυνατούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά του.

Αφού το κοινό παρακολούθησε δύο βίντεο που έστειλαν οι Θανάσης Δημόπουλος και Γρηγόρης Χαραλαμπίδης (που ζουν εκτός Αττικής), διαβάστηκε ένας εγκάρδιος χαιρετισμός του επίσης απόντα (για λόγους υγείας) Γιάτσεκ Γκμοχ. Ακολούθως, τιμήθηκε η μνήμη δύο ηρωικών μορφών του Τριφυλλιού, του Γιάννη Κυράστα και του Γιάννη Δοντά, με αναμνηστικό έπαινο που παραδόθηκε στη γυναίκα του πρώτου, Ρούλα Κυράστα, και στον γιο του δεύτερου, Αλέξανδρο Δοντά.

Φυσικά, ο μεγάλος απών δεν ήταν άλλος από τον αξεπέραστο Μίμη Δομάζο. Ένα θερμότατο χειροκρότημα ήταν το ελάχιστο «ευχαριστώ» όλων μας, για όσα ο «στρατηγός» του ελληνικού ποδοσφαίρου μας χάρισε, προτού η κόρη του, Πόπη Δομάζου, συγκινημένη, ανέβει στο βήμα για να πει λίγα λόγια από καρδιάς για τον πατέρα της.

Μεταξύ των τιμώμενων προσώπων-ομιλητών ήταν ποδοσφαιριστές που έγραψαν λαμπρή ιστορία με την πράσινη φανέλα, όπως οι Σπύρος Λιβαθηνός, Νίκος Καρούλιας, Κώστας Μαυρίδης, Γιάννης Βονόρτας, Δημοσθένης Κάβουρας, Μιχάλης Γεροθόδωρος, καθώς και ο προγενέστερός τους, Τότης Φυλακούρης. Παρόντες ήταν ακόμη και οι δημοσιογράφοι που έδιναν πνοή στους αγώνες του Τριφυλλιού το 1984-85, μέσα από τις εφημερίδες και την τηλεόραση, όπως ο Γιάννης Αργυρίου, ο Μανώλης Σαριδάκης και ο Νίκος Παπαγεωργίου.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΤΑΣΟΣ ΜΕΡΓΙΑΝΝΗΣ

Πώς γεννήθηκε η ιδέα να γράψεις ένα βιβλίο ειδικά για την πορεία του Παναθηναϊκού μέχρι τους «4» του Κυπέλλου Πρωταθλητριών την περίοδο 1984-1985; Υπήρχε κάποιο προσωπικό κίνητρο ή ένα κενό στην αθλητική βιβλιογραφία που ένιωθες ότι έπρεπε να καλυφθεί;

Θα έλεγα ότι ισχύουν και τα δύο. Από τη μία ήταν η πρώτη μεγάλη ευρωπαϊκή πορεία που βίωσα ως φίλαθλος, αφού στο Γουέμπλει ήμουν πολύ μικρός και δεν έχω κάποιες μνήμες και από την άλλη θεωρούσα ότι ήταν μία τόσο σημαντική επιτυχία για το ελληνικό ποδόσφαιρο, που θα ήταν άδικο να μην αποτυπωθεί σε ένα βιβλίο.

Πώς έζησες εσύ εκείνη την περίοδο; Τι θυμάσαι πιο έντονα;

Κάθε παιχνίδι ήταν ξεχωριστό και μοναδικό. Οι παίκτες του Τριφυλλιού είχαν καταφέρει να σηκώσουν στους ώμους τους όχι μόνο τον Παναθηναϊκό, αλλά ολόκληρο το ελληνικό ποδόσφαιρο. Ζούσαμε και αναπνέαμε για εκείνα τα παιχνίδια. Ασφαλώς ο συγκλονιστικότερος αγώνας ήταν αυτός με τη Γκέτεμποργκ στο ΟΑΚΑ, αλλά ποιός μπορεί να ξεχάσει την πρόκριση επί της Φέγενορντ (που μετρούσε ένα Πρωταθλητριών και ένα ΟΥΕΦΑ), την επική ανατροπή στο Μπέλφαστ από 0-3 σε 3-3 ή την άλωση του Ούλεβι;

Ποιος ήταν ο αγαπημένος σου παίκτης από εκείνη την ομάδα;

Δεν μπορώ να πω ότι είχα έναν μόνο αγαπημένο παίκτη, γιατί θα αδικούσα τους υπόλοιπους. Σίγουρα οι ηγέτες της ομάδας ήταν ο Χουάν Ραμόν Ρότσα, ο Βέλιμιρ Ζάετς και ο Δημήτρης Σαραβάκος, οι οποίοι θα μπορούσαν να αγωνιστούν σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή ομάδα. Σε καμία περίπτωση όμως δεν μπορείς να βάλεις σε

σε δεύτερη μοίρα τον αείμνηστο αρχηγό Γιάννη Κυράστα, ο οποίος ήταν ο πιο σταθερός σε απόδοση παίκτης της ομάδας, τον Κώστα Ταράση που έπαιξε ως ίσος προς ίσο τον Γκούλιτ στο Ρότερνταμ, τον Νίκο Καρούλια που ανέλαβε με επιτυχία τον ολλανδό άσσο στη ρεβάνς του ΟΑΚΑ  και αντιμετώπισε τον θηριώδη Νίλσον της Γκέτεμποργκ, τον Γιάννη Βονόρτα που στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων, έχοντας το βαρύ φορτίο να καλύψει το κενό του Άνθιμου Καψή, τον αείμνηστο Γιάννη Δοντά που ενώ δεν είχε αγωνιστεί λεπτό την προηγούμενη χρονιά στο πρωτάθλημα ΄΄έτρωγε σίδερα΄΄, τον Σπύρο Λιβαθηνό που ΄΄κατάπινε΄΄ ατελείωτα χιλιόμετρα σαν έφηβος, τον Κώστα Αντωνίου που κάλυπτε συνεχώς χώρους και βοηθούσε στην ανάπτυξη του παιχνιδιού, τον Θανάση Δημόπουλο που ξεχυνόταν σα βέλος, τον Κώστα Μαυρίδη που έπαιξε σέντερ φορ, αμυντικό χαφ και στόπερ, τον Μιχάλη Γεροθόδωρο που ξεχείλιζε από πάθος, τον Γρηγόρη Χαραλαμπίδη που πέτυχε  το γκολ της ισοφάρισης με τη Λίνφιλντ, τον Θωμά Λαφτσή που έκανε ότι καλύτερο μπορούσε, τον Γρηγόρη Παπαβασιλείου που όποτε χρειάστηκε ήταν εκεί. Ακόμα και οι Δημοσθένης Κάβουρας και Νίκος Καραβίδας που αγωνίστηκαν λίγα λεπτά, έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισες για να συγκεντρώσεις το υλικό για το βιβλίο;

Όταν κάνεις κάτι με αγάπη ξεπερνάς οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να σου παρουσιαστεί. Το μεγάλο στοίχημα για μένα ήταν να μπορέσω να αποτυπώσω αυτή την επιτυχία με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορέσουν να την ξαναζήσουν λεπτό προς λεπτό όσοι τη βίωσαν, αλλά ταυτόχρονα να αντιληφθούν το μέγεθος της και οι νεότεροι. Το αν τελικά το κατάφερα θα το κρίνουν οι αναγνώστες.

Ποια θεωρείς ότι ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά που έκαναν εκείνη την ομάδα του Παναθηναϊκού μύθο και τι θεωρείς ότι εκείνη η ομάδα άφησε ως παρακαταθήκη στην ιστορία του Παναθηναϊκού και του ελληνικού ποδοσφαίρου;
Τις βάσεις για εκείνη την ομάδα τις είχε βάλει ο Γιάτσεκ Γκμοχ, όταν παρέλαβε τον Παναθηναϊκό στην 6^η θέση του πρωταθλήματος και εκτός ευρωπαϊκών διοργανώσεων και κατάφερε να κατακτήσει το νταμπλ! Οργάνωσε τον σύλλογο, δημιούργησε μία τράπεζα πληροφοριών για τους αντιπάλους, όπως είχε κάνει ως βοηθός του Γκόρσκι στην Εθνική Πολωνίας, έριξε μεγάλο βάρος στη δημιουργία άριστης φυσικής κατάστασης και προσέδωσε στην ομάδα αγωνιστική ταυτότητα. Η διοίκηση είχε θέσει ξεκάθαρα ως πρωταρχικό στόχο τη διάκριση στην Ευρώπη και με την προσθήκη των Ζάετς και Σαραβάκου το ρόστερ έγινε ακόμα ποιοτικότερο. Η ομάδα του ‘85 λοιπόν απέδειξε περίτρανα, ότι όταν υπάρχει οργάνωση, πίστη και ταλέντο, τίποτα δεν είναι ανέφικτο.

Μπορεί πιστεύεις να επαναληφθεί εκείνη η πορεία από τον Παναθηναϊκό ή άλλη ελληνική ομάδα σήμερα;
Αυτή τη στιγμή κάτι τέτοιο φαντάζει ουτοπία. Επειδή όμως τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και επιστημονικής φαντασίας πολλές φορές είναι δυσδιάκριτα, δεν πρέπει ποτέ να σταματήσουμε να ονειρευόμαστε και να προσπαθούμε. Σκεφτείτε τι θα απαντούσε κάποιος σε μία αντίστοιχη ερώτηση,  πριν αναλάβει ο Γκμοχ το 1983…

Υπάρχει κάποιο μήνυμα που θα ήθελες να κρατήσουν οι αναγνώστες μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσης του βιβλίου;

Οι ιστορικές μνήμες πρέπει να παραμένουν ζωντανές και στη συγκεκριμένη περίπτωση να αποτελέσουν εφαλτήριο μίας επανεκκίνησης στις εργοστασιακές ρυθμίσεις. Η Ευρώπη αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του Παναθηναϊκού DNA.
Εκτός από τον Παναθηναϊκό και την συγγραφή μια άλλη μεγάλη σου αγάπη είναι η ροκ μουσική. Μάλιστα, διατηρείς την μακροβιότερη ραδιοφωνική εκπομπή για την ροκ. Μίλησε μου για αυτήν και για το πως ξεκίνησε αυτή η αγάπη για την ροκ

Πρώτα απ’ όλα ξεκίνησε η αγάπη μου για τον Elvis, την οποία μου μετέδωσε η μητέρα μου και στη συνέχεια ήρθε στη ζωή μου η ροκ μουσική και το ραδιόφωνο. Το 1994 άρχισα τις πρώτες μου ραδιοφωνικές εκπομπές στα fm και τα τελευταία 16 χρόνια συνεχίζω στο διαδίκτυο. Πιθανότατα έχω την μακροβιότερη ραδιοφωνική εκπομπή στην Ελλάδα («Rock ΄n΄ ll is here to stay») με κλασικό rock ΄n΄ roll και rockabilly, η οποία φέτος κλείνει 31χρόνια! Το 2007 δημιούργησα ένα από τα πρώτα ελληνικά μουσικά portal, το rockandroll.gr, όπου είχα τη χαρά να μου παραχωρήσουν συνέντευξη καλλιτέχνες όπως οι Marky Ramone, Saxon, Uriah Heep, UFO, Nazareth, Graham Bonnet (Rainbow, Alcatrazz), Micky Moody (Whitesnake), Beth Hart, Dave Evans, Crazy Cavan και πολλοί ακόμα.
Από συναυλίες τι να σου πρωτοπώ… Σχεδόν όλοι οι παραπάνω συν Scorpions, Deep Purple, Dolores O’Riordan (Cranberries), Twisted Sister, Def Leppard, Judas Priest, Stratovarius, Santana, Bryan Adams, Black Sabbath, Billy Idol και δεκάδες ακόμα. Ιδιαίτερη θέση βέβαια στη καρδιά μου έχουν αυτή του Chuck Berry στο Λυκαβηττό το 1987 και του Jerry Lee Lewis, πρώτα στο Παναθηναϊκό Στάδιο το 1988 μαζί με Joan Jett και Bonnie Tyler και αργότερα στο Ειρήνης και Φιλίας το 1990. Φυσικά έχω ασχοληθεί και στηρίξει την ελληνική ροκ σκηνή επί σειρά ετών, ενώ εδώ και δύο χρόνια έχω ξεκινήσει στο Μουσικοθεραπεία Web Radio την εκπομπή «Green Stories» , όπου συνομιλώ με παλαίμαχους αθλητές του Παναθηναϊκού.

Τι περιλαμβάνουν τα επόμενα συγγραφικά σχέδιά σου;

Τα σχέδια ποτέ δε σταματούν, αλλά είναι λίγο νωρίς ακόμα για κάτι συγκεκριμένο. Προς το παρόν πολλές ραδιοφωνικές εκπομπές από τη νέα σεζόν.

Πατήστε πάνω στη ΦΩΤΟ

 

31 Αυγούστου 1984. Σε ένα ιστορικό φιλικό παιχνίδι απέναντι στη Μπόκα Τζούνιορς, ο Στρατηγός του ελληνικού ποδοσφαίρου, Μίμης Δομάζος, δίνει τη σκυτάλη του Γουέμπλεϊ στον Παναθηναϊκό του Γιάτσεκ Γκμοχ.

24 Απριλίου 1985. Μια θρυλική πορεία ως τα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης ολοκληρώνεται. Οι ημίθεοι παίκτες του Τριφυλλιού, που ποτέ δεν λυγίζουν, όπως εύστοχα τιτλοφόρησε πρωτοσέλιδό της η «Αθλητική Ηχώ» εκείνη την εποχή, υπέταξαν υπερδυνάμεις του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, όπως η Φέγενορντ και η Γκέτεμποργκ, και κοίταξαν στα μάτια –σαν ίσοι προς ίσους– τους αστέρες της Λίβερπουλ.

Ο Κώστας Τζανιδάκης πραγματοποιεί ένα συναρπαστικό οδοιπορικό σε όλες τις μεγάλες στιγμές του «Έπους του ’85» με συνταξιδιώτες του τον «μεγάλο μικρό» Δημήτρη Σαραβάκο, τον «ατσάλινο» Κώστα Ταράση, τον «δαντελένιο» Βέλιμιρ Ζάετς, τον παντοτινό αρχηγό Γιάννη Κυράστα, το «μηχανάκι» Σπύρο Λιβαθηνό, τον «Ινδιάνο» Χουάν Ραμόν Ρότσα, τον «Μπρίγκελ» Νίκο Καρουλια, τον «κίλερ» Θανάση Δημόπουλο και τους υπόλοιπους μυθικούς παίκτες, που σήκωσαν στις πλάτες τους το ελληνικό ποδόσφαιρο.

Μια μοναδική έρευνα, γεμάτη νοσταλγικές αναμνήσεις, εκατοντάδες ρετρό φωτογραφίες, αδημοσίευτα ντοκουμέντα, άγνωστες ιστορίες.

To βιβλίο προλογίζει ο Χουάν Ραμόν Ρότσα.

Info

To βιβλίο θα είναι διαθέσιμο  στο περίπτερο 22 της Belle Epoque στο πλαίσιο του Comicdom CON Athens 2025 που πραγματοποιείται στην Τεχνόπολη Αθηνών από τις 16 έως τις 18 Μαΐου.

Πρόκειται για το μακροβιότερο φεστιβάλ κόμικς στην Ελλάδα, το οποίο δίνει ραντεβού με το πιστό κοινό εδώ και 19 χρόνια.