Λόγω του πασχαλινού διαλείμματος της στήλης, δεν ασχοληθήκαμε από εδώ με την επαναφορά της πρότασης του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα να αποδίδονται τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ στους Δήμους της χώρας.

Θα επρόκειτο για μια ενδιαφέρουσα πρόταση για την οικονομική βιωσιμότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης υπό άλλες συνθήκες, αλλά στην προκειμένη περίπτωση, η ενδεχόμενη υιοθέτησή της θα συνεπαγόταν κάτι πολύ σοβαρό: τη «μονιμοποίηση» του μνημονιακού αυτού φόρου, που από το πουθενά ανάγκασε τους ιδιοκτήτες ακίνητης περιουσίας να… πληρώνουν επειδή την κατέχουν. Ακόμη και αυτούς που πληρώνουν… δάνειο στις τράπεζες για να αποπληρώσουν την απόκτηση της κατοικίας τους.

Σε αυτό το σημείο θα θυμίσουμε ότι κάποια χρόνια πριν είχαμε αναφερθεί και πάλι στην περίπτωση του ΕΝΦΙΑ από την ΑΜΑΡΥΣΙΑ, λέγοντας ορθά – κοφτά αυτό που όλοι γνωρίζουν: Όσο θα υπάρχει ΕΝΦΙΑ, δεν θα έχουμε φύγει από τα μνημόνια. Τελεία και παύλα. Ο συγκεκριμένος φόρος αποτελεί ένα από τα πιο επαχθή μέτρα που λήφθηκαν εντός του μνημονιακού περιβάλλοντος και όσο εξακολουθεί να εφαρμόζεται, ακούμε… βερεσέ τις εκάστοτε κυβερνήσεις των τελευταίων χρόνων να επαίρονται ότι η χώρα έχει βγει από αυτό. Για να μην κοροϊδευόμαστε και μεταξύ μας δηλαδή…

Μια ενδεχόμενη μεταφορά του ΕΝΦΙΑ στους Δήμους, λοιπόν, θα αποτελούσε κίνηση «θεσμικής» παγίωσης ενός φόρου που θα έπρεπε να έχει εξαλειφθεί από τη στιγμή που -υποτίθεται- ότι η οικονομική κρίση της χώρας έχει εν πολλοίς αντιμετωπιστεί. Και θα περιμέναμε από την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) να είχε αναφερθεί σε αυτή τη διάσταση του θέματος στο σκεπτικό της κάθετα αντίθετης με την πρόταση Στουρνάρα απόφασης, που έλαβε ομόφωνα.

Και φτάνουμε στο σήμερα, με την ανακοίνωση από ΕΛΣΤΑΤ και Eurostat για πρωτογενές πλεόνασμα 11,4 δισ. για την οικονομική χρήση του 2024 και με τον πρωθυπουργό να προχωρά σε μόνιμα μέτρα – παροχές σε συγκεκριμένους τομείς, ύψους 1 δισ. ευρώ.

Και αναρωτιόμαστε: Με αυτή την εικόνα της ελληνικής οικονομίας, με τους δείκτες ανάπτυξης σε καλό δρόμο και τις αξιολογήσεις από διεθνείς Οίκους ευοίωνες, γιατί επιλέχθηκαν παροχές και όχι φοροελαφρύνσεις, που και τσέπες θα ανακουφίσουν και την αγορά θα τονώσουν; Γιατί, στην περίπτωσή μας, να μην καταργηθεί ο ΕΝΦΙΑ;

Μάλιστα, το μεγάλο πρωτογενές πλεόνασμα θα μπορούσε να συνιστά μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για ενίσχυση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, ώστε οι Δήμοι να μπορούν να ανταποκριθούν ουσιαστικά και ποιοτικά στις δεκάδες αρμοδιότητες που τους έχει μεταφέρει τα τελευταία χρόνια το κεντρικό κράτος δίχως τους αντίστοιχους απαιτούμενους πόρους. Ώστε να μην «μπλέκουμε» τον ΕΝΦΙΑ σε αυτή τη συζήτηση. Ήταν, είναι και θα παραμένει μνημονιακός φόρος, συνδεδεμένος με πολύ άσχημους καιρούς για την κοινωνία μας. Και κάποια στιγμή θα πρέπει να αποτελέσει οριστικά παρελθόν. Κάπου πήρε το μάτι μας, μάλιστα, ότι εξετάζεται αυτή η περίπτωση. Κρατάμε μικρό καλάθι φυσικά, ελπίζουμε, όμως, αυτή η στιγμή να μην αργήσει…

Την παραπάνω χαρακτηριστική δήλωση έκανε ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) Λάζαρος Κυρίζογλου κατά τη συνεδρίαση του Δ.Σ. την Πέμπτη 10 Απριλίου, σχολιάζοντας την ετήσια έκθεση για την ελληνική οικονομία που παρουσίασε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, στην οποία επαναφέρει την πρόταση να εκχωρηθεί ο ΕΝΦΙΑ στους Δήμους, τα έσοδα του οποίου, όπως αναφέρεται στην έκθεση, «θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν ένα μεγάλο μέρος των μεταβιβαστικών πληρωμών από τον κρατικό προϋπολογισμό  προς τους ΟΤΑ απελευθερώνοντας με αυτό τον τρόπο πόρους του ΚΠ προς άλλες χρήσεις».

Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ τόνισε ότι «φυσικά και θέλουμε περισσότερα χρήματα από αυτά που λαμβάνουμε σήμερα και τα οποία υπολείπονται αυτών που δικαιούμαστε σύμφωνα με τον άρθρο 259 του ν.3852/2010, ο οποίος είναι σε αναστολή» και πρόσθεσε: «Δηλαδή το 20% από τον Φόρο Εισοδήματος Φυσικών και Νομικών Προσώπων, το 12% του Φόρο Προστιθέμενης Αξίας και το 50% του συνόλου των ετήσιων εισπράξεων από τον Φόρο Ακίνητης Περιουσίας, που μας κάνουν 6,2 δις ευρώ».

Κατά τη συζήτηση του θέματος ομόφωνα το Δ.Σ. της ΚΕΔΕ τάχθηκε κάθετα αντίθετο με την πρόταση Στουρνάρα.

Τέλος ταφής απορριμμάτων

Στη συνεδρίαση του Δ.Σ. της Ένωσης επανήλθε προς συζήτηση το θέμα του τέλους ταφής των απορριμμάτων, με αφορμή την ψήφιση την ίδια ημέρα στη Βουλή της τροπολογίας του Υπουργείου Εσωτερικών, σύμφωνα με την οποία το τέλος ταφής, πλέον, γίνεται ανταποδοτικό προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση, επιστρέφοντας το 85% των πόρων που συλλέγονται στους δήμους για έργα διαχείρισης της ανακύκλωσης και το υπόλοιπο 15% για έργα αποκατάστασης των ΧΑΔΑ.

Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ ξεκαθάρισε ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση εμμένει στη θέση της για κατάργηση του παράνομου και αντισυνταγματικού τέλους ταφής των απορριμμάτων και υπενθύμισε ότι προσδιορίστηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας για 15 Οκτωβρίου 2025 η εκδίκαση της προσφυγής της ΚΕΔΕ και 164 δήμων με αίτημα την κατάργησή του , λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «ευελπιστούμε ότι τελικά θα έχει αίσιο τέλος».

Σε ότι αφορά στη ρύθμιση του Υπουργείου Εσωτερικών ο Λ. Κυρίζογλου σημείωσε «τη συνέπεια μεταξύ λεγομένων και πραττομένων» του υπουργού Θόδωρου Λιβάνιου, ενώ τη χαρακτήρισε «ευπρόσδεκτη καθώς θεσπίζεται ρητά η ανταποδοτικότητα του τέλους ταφής , που σημαίνει επιστροφή του εισπραττόμενου ποσού στους Δήμους, ενώ μεριμνά και για την αντιμετώπιση του σημαντικού προβλήματος των ΧΑΔΑ».

Εξίσου ευπρόσδεκτη, είπε, «είναι και η πρόβλεψη της ρύθμισης να διατεθεί στους δήμους επιπλέον των ΚΑΠ ποσό ύψους 118 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 48 εκατ. ευρώ είναι για να καλυφθεί η αύξηση των δαπανών που αφορούν το επίδομα των βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων και τα υπόλοιπα 70 εκ. ευρώ ως αύξηση των ΚΑΠ, προκειμένου να καλυφθεί η επιβάρυνση των Δήμων από το τέλος ταφής για το έτος 2025».

Πρόγραμμα απασχόλησης ανέργων 55+

Ως προς το πρόγραμμα απασχόλησης ανέργων 55+ της ΔΥΠΑ, ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ ανακοίνωσε ότι από τις 6.000 νέες θέσεις που άνοιξαν για όλους τους φορείς του Δημοσίου, 118 δήμοι έλαβαν 3.257 θέσεις. Σημείωσε ότι μετά την εντονότατη διαμαρτυρία της ΚΕΔΕ για τη διαχείριση του προγράμματος από το υπουργείο Εργασίας και τη ΔΥΠΑ, ανακοινώθηκαν επιπλέον 1.000 θέσεις για δήμους και περιφέρειες, ενώ γίνεται προσπάθεια να προστεθούν 1.500 επιπλέον θέσεις.

Ο Λ. Κυρίζογλου τόνισε ότι η ΚΕΔΕ επιμένει ότι πρέπει να διατεθούν 10.000 θέσεις στους Δήμους προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες τους. «Ωστόσο», είπε, «μετά την ατυχή διαχείριση του προγράμματος που έγινε από τη ΔΥΠΑ και το υπουργείο, είναι θετικό το γεγονός ότι το θέμα είναι σε εξέλιξη και ευελπιστούμε να αποδώσει η προσπάθεια που κάνουμε σε συνεργασία και με το Υπουργείο Εσωτερικών».

Όπως αναφέρεται στην έκθεση  οι Δήμοι διαθέτουν εγγύτερη γνώση της φορολογικής βάσης, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της γραφειοκρατίας, καλύτερο εντοπισμό των αδήλωτων εισοδημάτων από ακίνητα και στοχευμένη χρήση των εσόδων για τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Παράλληλα, η ανταποδοτικότητα του φόρου θα ενισχυθεί, αφού τα χρήματα που πληρώνουν οι πολίτες θα επιστρέφουν σε τοπικές υποδομές, κοινωνικές υπηρεσίες και έργα που αντανακλούν άμεσα τις προτεραιότητες της κάθε περιοχής.

Η πρόταση για την αποκέντρωση του ΕΝΦΙΑ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό σχέδιο ενίσχυσης της οικονομικής ανθεκτικότητας της χώρας, το οποίο περιλαμβάνει τη μέγιστη αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

 Τα επιχειρήματα

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την ΤτΕ, η απόδοση του ΕΝΦΙΑ στους Δήμους έχει τα εξής πλεονεκτήματα:

• Τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν ένα μεγάλο μέρος των μεταβιβαστικών πληρωμών από τον κρατικό προϋπολογισμό (ΚΠ) προς τους ΟΤΑ απελευθερώνοντας πόρους του λράτους προς άλλες χρήσεις που συνδέονται με την παροχή δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών, όπως υγεία, παιδεία κ.λπ.
• Πρόκειται για ένα φόρο με περιορισμένα περιθώρια φοροδιαφυγής, διότι η φορολογική βάση, δηλαδή το ακίνητο, δεν μπορεί εύκολα να αλλοιωθεί στις φορολογικές δηλώσεις
• Ο φόρος περιουσίας είναι «ουδέτερος» φόρος, καθώς οι μεταβολές των φορολογικών συντελεστών δεν συνδέονται με στρεβλώσεις της φορολογικής βάσης
• Αναλαμβάνοντας την είσπραξη του ΕΝΦΙΑ η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν θα έχει να επωμιστεί το υψηλό κόστος ενός ελεγκτικού φορολογικού μηχανισμού, καθώς έχει το πλεονέκτημα της καλύτερης γνώσης της ακίνητης περιουσίας και χρήσης της εντός των ορίων της γεωγραφικής περιφέρειας του εκάστοτε Δήμου.
• Τα έσοδα θα συμβάλουν στην ενίσχυση της οικονομικής αυτοδυναμίας των ΟΤΑ και θα τους δίνουν τη δυνατότητα να ανταποκρίνονται πιο στοχευμένα στις τοπικές ανάγκες (π.χ. ανάπτυξη τοπικών υποδομών και υπηρεσιών), διασφαλίζοντας την ανταποδοτικότητα του φόρου.
• Ενισχύεται η διαφάνεια ως προς τη χρήση των πόρων και τη λογοδοσία των τοπικών Αρχών απέναντι στους πολίτες που πληρώνουν τους φόρους και η καλλιέργεια φορολογικής υπευθυνότητας και φορολογικής συνείδησης στους πολίτες.
• Ο ΕΝΦΙΑ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους ΟΤΑ αναδιανεμητικά, ώστε οι φορολογούμενοι με την ίδια περιουσία και την ίδια φοροδοτική ικανότητα να φορολογούνται το ίδιο. Για παράδειγμα, η φορολόγηση ακινήτων θα μπορούσε να περιλαμβάνει απαλλαγές και εκπτώσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών (π.χ. ηλικιωμένους, άτομα χαμηλού εισοδήματος κ.ά.) ή/και να επιβάλλει προοδευτικό φορολογικό συντελεστή ανάλογα με την αξία του ακινήτου, όπως γίνεται στη Γαλλία, τη Δανία και την Ιρλανδία.
• Μια τέτοια μεταρρύθμιση θα δημιουργούσε την ανάγκη εξέλιξης των ΟΤΑ σε φορείς με τεχνοκρατικές υποδομές και τεχνογνωσία, ικανούς να συμβάλουν στον εκσυγχρονισμό και στην ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και κατ’ επέκταση της χώρας.

Ουραγοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Στην έκθεση της ΤτΕ επισημαίνεται και ότι η διαχείριση των φόρων περιουσίας αποκλειστικά ή πρωτίστως από τους OTA παρατηρείται διεθνώς και αφορά διαφορετικές μορφές φόρων και ελεγκτικών μηχανισμών, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε χαμηλή θέση ως προς τη διαχείριση φορολογικών εσόδων σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης μεταξύ των χωρών της Ευρώπης.

Συγκεκριμένα, η χώρα βρίσκεται στην τελευταία θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών ως προς τη φορολογική αποκέντρωση, με μόλις το 2,94% των φορολογικών εσόδων να διαχειρίζονται οι τοπικές Αρχές, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος φτάνει το 12,64%. Ως εκ τούτου, η μελέτη θεωρεί ότι  η διαχείρισης του ΕΝΦΙΑ από τους Δήμους θα μπορούσε να βελτιώσει αυτή την εικόνα.

Ο προβληματισμός

Καθώς οι περισσότεροι Δήμοι, όπως επισημαίνει η έκθεση Στουρνάρα, δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες υποδομές και το εξειδικευμένο προσωπικό για να αναλάβουν πλήρως την ευθύνη ενός τόσο κρίσιμου φόρου, ενώ και η έλλειψη ενιαίων διαδικασιών και τεχνογνωσίας «θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανισότητες μεταξύ των Δήμων και σε κινδύνους κακοδιαχείρισης», η ΤτΕ αναγνωρίζει ότι «πρόκειται για ένα δύσκολο εγχείρημα που θα απαιτούσε προσεκτικό σχεδιασμό κατά το στάδιο της μετάβασης, ώστε να αποφευχθούν αναποτελεσματικά σχήματα που θα περιόριζαν την ανταποδοτικότητα του ΕΝΦΙΑ».

Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, η ΤτΕ θέτει σε πρώτη πλάνο την ανάγκη κεντρικού συντονισμού και εποπτείας, ιδιαίτερα στην αρχική φάση εφαρμογής. Όπως αναφέρει, μια τέτοια μεταρρύθμιση θα απαιτούσε τη συνεργασία του κράτους με τους τοπικούς φορείς και την ανάπτυξη ενός ενιαίου τεχνολογικού πλαισίου που θα επιτρέπει στους Δήμους να διαχειρίζονται τον φόρο αποτελεσματικά και με διαφάνεια.