Γράφει ο

Κερασιώτης Σεραφείμ

Μαθηματικός
Επίτιμος Πρόεδρος Ο.Λ.Τ.Ε.Ε

Η 5η Ιουνίου είναι αφιερωμένη κάθε χρόνο στο περιβάλλον. Από το 1973, η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, υπό την αιγίδα του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), κινητοποιεί εκατομμύρια πολίτες, κυβερνήσεις και οργανισμούς σε ολόκληρο τον πλανήτη, προσφέροντας μια από τις πιο σημαντικές πλατφόρμες ευαισθητοποίησης και δράσης για το φυσικό περιβάλλον.

Το θέμα για το 2025 είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ: «Τέλος στη Ρύπανση από τα Πλαστικά». Η φετινή εκστρατεία, με σύνθημα #BeatPlasticPollution, αποσκοπεί στην ανάδειξη των σοβαρών επιπτώσεων της πλαστικής ρύπανσης και στην προώθηση λύσεων με βάση την επιστήμη, την καινοτομία και την υπεύθυνη διαχείριση.

Μια παγκόσμια κρίση με τοπικές συνέπειες

Περισσότεροι από 400 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού παράγονται ετησίως παγκοσμίως, ενώ σχεδόν οι μισοί προορίζονται για χρήση μίας μόνο φοράς. Από αυτά, λιγότερο από 10% ανακυκλώνεται.

Εκτιμάται ότι 11 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού καταλήγουν κάθε χρόνο σε λίμνες, ποτάμια και θάλασσες. Η ρύπανση αυτή απειλεί όχι μόνο τα οικοσυστήματα και τα θαλάσσια είδη, αλλά και την ανθρώπινη υγεία.

Τα μικροπλαστικά – σωματίδια διαμέτρου έως 5 χιλιοστά – ανιχνεύονται πλέον σε τρόφιμα, πόσιμο νερό και στον αέρα που αναπνέουμε. Έρευνες δείχνουν ότι ο μέσος άνθρωπος καταναλώνει πάνω από 50.000 σωματίδια πλαστικού ετησίως, αριθμός που αυξάνεται δραματικά αν ληφθεί υπόψη και η εισπνοή.

Το απορριπτόμενο ή καμένο πλαστικό μίας χρήσης έχει πολλαπλές επιπτώσεις: επιβαρύνει τη βιοποικιλότητα, μολύνει κάθε οικοσύστημα – από τις κορυφές των βουνών μέχρι τον πυθμένα των ωκεανών – και εντείνει την κλιματική κρίση.

Οι λύσεις υπάρχουν – και είναι στα χέρια μας

Η επιστήμη έχει δώσει ήδη τις απαντήσεις. Τώρα απαιτείται πολιτική βούληση, συλλογική δράση και ατομική ευθύνη. Ο χρόνος τελειώνει και η φύση βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αν δεν αναλάβουμε δράση, η πλαστική ρύπανση προβλέπεται να σχεδόν τριπλασιαστεί έως το 2040, ενώ η έκθεση του πληθυσμού σε επικίνδυνους ρύπους θα αυξηθεί κατά 50% μέσα στη δεκαετία.

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος ενθαρρύνει:

• Την απόρριψη πλαστικών προϊόντων που δεν είναι απολύτως αναγκαία.

• Τη μείωση χρήσης μέσω επανασχεδιασμού και υπεύθυνης κατανάλωσης.

• Την επαναχρησιμοποίηση προϊόντων και υλικών.

• Την ανακύκλωση με καλύτερη υποδομή και συμμετοχή.

• Την επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούμε το πλαστικό στην καθημερινότητά μας.

Από το “εγώ” στο “εμείς”

Η αλλαγή ξεκινά από εμάς. Από τις καθημερινές μας επιλογές, από την πίεση που ασκούμε στις κυβερνήσεις και στις επιχειρήσεις, από το παράδειγμα που δίνουμε στα παιδιά μας. Η υπέρβαση της πλαστικής κρίσης απαιτεί συλλογική επίγνωση και κοινή προσπάθεια.

Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος δεν είναι απλώς μια ημερομηνία. Είναι μια ευκαιρία να αλλάξουμε πορεία – για έναν πλανήτη καθαρότερο, ασφαλέστερο, βιώσιμο. Γιατί χωρίς υγιές περιβάλλον, δεν υπάρχει βιώσιμο μέλλον.

Γράφει ο

Η 29η Διεθνής Διάσκεψη για το Κλίμα του ΟΗΕ (COP29), η «οικονομική COP», που χαρακτηρίστηκε από ηχηρές απουσίες παγκόσμιων ηγετών και σκιάστηκε από αποκαλύψεις για διευκόλυνση συμφωνιών για ορυκτά καύσιμα από την Προεδρία, τις εργώδεις προσπάθειες της Σαουδικής Αραβίας να αποδυναμώσει το τελικό κείμενο, αλλά και την «ασφυκτική» παρουσία της πετρελαϊκής βιομηχανίας, ολοκληρώθηκε με καθυστέρηση 32 ωρών και με μια συμφωνία που μάλλον απογοήτευσε τις περισσότερες πλευρές.

Σχολιάζοντας το αποτέλεσμα, ο πρώην Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Al Gore ανέφερε ότι «αν και η τελική συμφωνία απέφυγε την καταστροφή απέχει πολύ από την επιτυχία. Στα καίρια θέματα, όπως η κλιματική χρηματοδότηση και η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, συμφωνήθηκε -και πάλι- το ελάχιστο δυνατόν … Η εμπειρία του Μπακού ανέδειξε τα βαθύτερα προβλήματα της λειτουργίας των COP, μεταξύ τους και την υπέρμετρη επιρροή της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων που παρεμποδίζει τη διαδικασία από την έναρξή της. … Η αναμόρφωση της διαδικασίας ώστε οι ρυπαντές να μην την ελέγχουν πρέπει να γίνει προτεραιότητα».

Ο υπεύθυνος εκστρατείας για το κλίμα και την ενέργεια στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace, σημείωσε: «Το μήνυμα της φετινής COP και η συμφωνία που επετεύχθη για τον συλλογικό χρηματοδοτικό στόχο για τις απώλειες και ζημίες όχι μόνο προδίδει την κλιματική δικαιοσύνη, αλλά γελοιοποιεί την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Τα ίδια έθνη που έχτισαν τον πλούτο τους πάνω στα ορυκτά καύσιμα προσφέρουν τώρα ψίχουλα, ενώ περιμένουν από τα πιο ευάλωτα κράτη να επωμιστούν το βάρος τρισεκατομμυρίων δολαρίων των ιστορικών εκπομπών τους. Μεσούσης της επιδείνωσης των τροπικών κυκλώνων, των πυρκαγιών ρεκόρ, της ιστορικής ξηρασίας και της πρωτοφανούς αύξησης της θερμοκρασίας των ωκεανών, το παγκόσμιο κίνημα για το κλίμα είναι πιο αποφασισμένο από ποτέ.

Σύμφωνα με την οργάνωση Greenpeace, «Ο στόχος χρηματοδότησης προς τις αναπτυσσόμενες χώρες για τις απώλειες και ζημίες από την κλιματική κρίση είναι μόλις 300 δισ. δολάρια ως το 2035, τα οποία είναι πολύ λίγα και θα έρθουν πολύ αργά χωρίς καμία εγγύηση ότι οι συγκεκριμένοι πόροι θα διατεθούν με τη μορφή επιχορηγήσεων και όχι δανείων, κάτι που οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν σοβαρά ανάγκη. Στο τελικό κείμενο της απόφασης δεν έγινε καμία αναφορά για την απαραίτητη ανάγκη να πληρώσουν οι μεγάλοι ρυπαντές, ιδίως οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων που ευθύνονται για την επιδείνωση της κλιματικής κατάρρευσης. Παράλληλα, καμία πρόοδος δεν επιτεύχθηκε σχετικά με τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης και την αναγκαία μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, ελπιδοφόρο είναι το γεγονός ότι η απόφαση της COP28 για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα δεν ανατράπηκε, αν αναλογιστεί κανείς ότι οι λομπίστες εταιριών ορυκτών καυσίμων είχαν πλημμυρίσει τις αίθουσες και τους διαδρόμους της διάσκεψης στο Αζερμπαϊτζάν».

Επιπλέον, η ανακοίνωση αναφέρει, «ο μηχανισμός εμπορίου άνθρακα που συμφωνήθηκε στην COP29 δεν αποτελεί ουσιαστική λύση, αντίθετα θα δώσει παράταση ζωής στη ρυπογόνο βιομηχανία ορυκτών καυσίμων, που αντί για μείωση των εκπομπών της θα μπορεί απλά να τις αντισταθμίσει».

Ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας της διεθνούς Greenpeace στην COP29, δήλωσε πως «Ο συμφωνημένος οικονομικός στόχος είναι ξεκάθαρα ανεπαρκής και επισκιάζεται από το επίπεδο της απελπισίας και την κλίμακα της απαιτούμενης δράσης. Οι διαπραγματεύσεις είχαν “μπλοκαδόρους” που εμπόδιζαν κάθε αλλαγή, προτού επιτευχθεί μια αδύναμη συμφωνία στο παρά πέντε. Ο κόσμος έχει βαρεθεί, έχει απογοητευτεί, αλλά θα επιμείνουμε και θα αντισταθούμε γιατί είναι ένας αγώνας που αφορά το μέλλον μας. Δεν θα τα παρατήσουμε. Καθώς κοιτάμε προς την COP30, πρέπει να κρατήσουμε την ελπίδα ζωντανή».

Χωρίς αμφιβολία, αυτή ήταν η COP των ηχηρών απουσιών, τόσο σε επίπεδο ηγετών, όσο και σε δεσμεύσεις. Ευτυχώς, λίγο πριν τη λήξη, οι ηγέτες των 20 ισχυρότερων οικονομιών που συναντήθηκαν στο Ρίο (G20) διαμήνυσαν στις εθνικές αντιπροσωπείες ότι οι διαπραγματεύσεις πρέπει να θεμελιωθούν επάνω στα αποτελέσματα της COP28, της πρώτης που έκανε σαφή αναφορά στην ανάγκη για απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, και να έχουν ως αποτέλεσμα έναν νέο οικονομικό στόχο. Η διεθνής κοινότητα μπορεί και πρέπει να αναλάβει τις απαραίτητες γενναίες κλιματικές δεσμεύσεις, ακόμα και αν οι ΗΠΑ υπό την ηγεσία Τραμπ απουσιάσουν από τις επόμενες COP ή επαναλάβουν την αποχώρηση από τη Συμφωνία του Παρισιού.

Η 29η διεθνής διάσκεψη για το κλίμα (COP29) ξεκίνησε με βαριές σκιές από την απουσία ηγετών σημαντικών οικονομιών και την πιθανή εκ νέου αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού, ως αποτέλεσμα της επανεκλογής Τραμπ. Θα περίμενε κανείς πως οι δραματικές πλημμύρες στην Ισπανία μόλις λίγες μέρες πριν, θα ταρακουνούσαν κάθε οικονομικό και κυβερνητικό επιτελείο για κατεπείγουσα κλιματική δράση. Όμως όχι.

Ενώ οι συζητήσεις θα έπρεπε να περιστρέφονται γύρω από μια ισχυρή συμφωνία για την απαραίτητη χρηματοδότηση της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, η COP29 για πολλές μέρες αργοσύρθηκε σε ανούσιες ομιλίες. Την ίδια στιγμή, στους διαδρόμους εκπρόσωποι των βιομηχανιών ορυκτών καυσίμων, δηλαδή των κύριων υπευθύνων για την κλιματική κρίση, έβρισκαν πεδίο για νέες επιχειρηματικές συμφωνίες.

Η πραγματικότητα είναι πως η πορεία όχι απλώς δεν εξελίσσεται με τους γρήγορους ρυθμούς που τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ως απαραίτητους, αλλά ότι οι πολιτικοί ηγέτες επί δεκαετίες κλείνουν τα μάτια στην πραγματικότητα, χάνοντας πολύτιμο χρόνο. Όταν ο χρόνος πιέζει και οι κλιματικές καταστροφές τείνουν να γίνουν η νέα χαοτική και οικονομικά δυσβάσταχτη κανονικότητα, τόσο θα εκτοξεύεται το κόστος και βεβαίως η δυσαρέσκεια.

Όσο και αν οι COP φαίνονται αναποτελεσματικές, καθηγούμενες από τα γεωπολιτικά συμφέροντα και επηρεαζόμενες από τη βιομηχανία των ορυκτών καυσίμων, δεν παύουν να είναι το βήμα που δίνει την ευκαιρία στις φτωχότερες χώρες, στις οργανώσεις και στους αυτόχθονες πληθυσμούς να ακουστούν και να ασκήσουν πίεση για κλιματική δράση. Παρά την, κάποιες φορές εξοργιστικά, αργή πρόοδο, η Συμφωνία του Παρισιού, και οι αλλαγές στις εθνικές πολιτικές που ακολούθησαν, έχουν ήδη περιορίσει την υπερθέρμανση του πλανήτη συγκριτικά με την ανυπαρξία μέτρων. Σίγουρα όχι αρκετά, όμως η επιστήμη μας δίνει ακόμη ελπίδες.

Αυτό που χρειάζεται είναι η αλλαγή των διαδικασιών ώστε να εξαλειφθεί η τροχοπέδη των πετρελαϊκών συμφερόντων, να περιοριστεί η επιρροή των αντιδραστικών χωρών και οι αποφάσεις να βασίζονται στη κλιματική δικαιοσύνη και να έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα.

Ας ελπίσουμε ότι η Βραζιλιάνικη Προεδρεία της COP30 στο Μπελέμ της Βραζιλίας τον Νοέμβρη του 2025 θα μπορέσει να φέρει κάποιες από αυτές τις αλλαγές, γιατί το παράθυρο ευκαιρίας κλείνει γοργά και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι κάθε μέρα που περνά, κάθε ευρώ ή δολάριο που δαπανάται, κάθε κλιματική δράση σε κάθε επίπεδο θα φέρνει αποτέλεσμα.

Η ΕΜΥ στα πλαίσια του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Μετεωρολογίας της 23 Μαρτίου 2025 τονίζει:

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μια πραγματική και αναμφισβήτητη απειλή για ολόκληρο τον πλανήτη. Τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά και θα είναι καταστροφικά αν δεν δράσουμε τώρα. Ο κόσμος μόλις γνώρισε την πιο θερμή δεκαετία που έχει ποτέ καταγραφεί, οι καταστροφικές καταιγίδες και πλημμύρες συμβαίνουν όλο και πιο συχνά, οι τροπικοί κυκλώνες έχουν όλο και πιο μεγάλη ένταση.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός με τα Μέλη του, τις Εθνικές Μετεωρολογικές και Υδρολογικές Υπηρεσίες σε όλον τον κόσμο, επενδύει σε συνεργασίες και καινοτομίες, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας όπως η τεχνητή νοημοσύνη, για να βελτιώσει στο μέγιστο την πρόγνωση των καιρικών φαινομένων.

Όμως έχει αποδειχθεί ότι αυτό δεν είναι αρκετό. Χρειάζεται, παράλληλα η ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης που να δίνουν τη δυνατότητα στην πολιτεία να προετοιμαστεί κατάλληλα για να περιορίσει τις επιπτώσεις από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός, έχει θέσει ως κύρια προτεραιότητά του να διασφαλίσει ότι τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης θα προστατεύουν όλους και παντού.

Στο πλαίσιο αυτό, το θέμα του φετινού εορτασμού «Κλείνοντας το χάσμα στην έγκαιρη προειδοποίηση μαζί», θέλει να τονίσει ότι στην προσπάθεια αυτή πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι κανείς δεν θα μείνει πίσω. Όπως αναφέρει η Γενική Γραμματέας του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού “πρέπει να κλείσουμε τα κενά σε δεδομένα και παρατηρήσεις. Μόνο ενεργώντας τώρα, επενδύοντας και καινοτομώντας μαζί, μπορούμε να εκπληρώσουμε την υπόσχεση έγκαιρων προειδοποιήσεων για όλους”.