Γράφει η Πέγκη Φαράντου

O Στέφανος είχε ανάψει ένα τσιγάρο και καθόταν στο μπαλκόνι. Στα χέρια του είχε ένα βιβλίο Φιλοσοφίας του Ηράκλειτου που διάβαζε για πολλοστή φορά. Είχε σταματήσει την ανάγνωσή του σε μια φράση που είχε διαβάσει άπειρες φορές κάνοντας όμως κάθε φορά και άλλες σκέψεις, «Ποταμῷ γὰρ οὐκ ἔστιν ἐμβῆναι δὶς τῷ αὐτῷ». Μια τόσο μικρή φράση από έναν Έλληνα φιλόσοφο, που μετά από χιλιάδες χρόνια, εγείρει ακόμη ερωτήματα και προκαλεί έναν φιλοσοφικό αλλά και ευρύτερα επιστημονικό διάλογο. Δεν μπορεί κανείς να μπει στον ίδιο ποταμό για δεύτερη φορά. Με μια απλοϊκή θεώρηση αυτό γίνεται. Ο άνθρωπος μπορεί να μπει στον ίδιο ποταμό πάνω από μια φορά, με μια πιο ουσιαστική θεώρηση όμως αυτό δεν γίνεται ποτέ. Ο άνθρωπος αλλά και ο ποταμός βρίσκονται σε μια συνεχή αλλαγή και τίποτα δεν είναι το ίδιο από τη μια στιγμή στην άλλη. Όλα αλλάζουν και τίποτα δεν είναι δεδομένο.

Είχε ξεκινήσει το καλοκαίρι. Σε ένα ημερολόγιο, κρεμασμένο πάνω από το τραπέζι της κουζίνας, έγραφε «Ιούνιος», με την πρώτη μέρα να έχει σβηστεί με μαρκαδόρο. Ο καιρός ήταν ακόμη δροσερός και μερικές στάλες βροχής υπενθύμιζαν την άνοιξη που άλλαζε σελίδα. Ο Στέφανος απολάμβανε αυτές τις λίγες στάλες που έπεφταν στην άσφαλτο και έφερναν ένα απαλό άρωμα βροχής.

Καθισμένος στην καρέκλα του, ταξίδευε με το μυαλό του στον χρόνο. Ίδια εποχή, πριν χρόνια. Τι χαρά έκανε όταν ήταν παιδί και τελείωνε το σχολείο. Όταν πήγαινε μαζί με τους γονείς του και τα αδέρφια του διακοπές. Διακοπές στο χωριό, στον παππού και τη γιαγιά. Ατελείωτες φαίνονταν οι ώρες στη θάλασσα. Ατελείωτα και τα παιχνίδια στις αλάνες και τις αυλές. Μετά το παιχνίδι, ακολουθούσε κέρασμα στον κήπο. Η γιαγιά, με ένα μεγάλο χαμόγελο που φώτιζε όλο της το πρόσωπο, κρατούσε με προσοχή έναν δίσκο. Πάνω σε έναν μεταλλικό δίσκο με χερούλια, ποτήρια με κρύο νερό και γλυκό σε κουτάλι. Ένα γλυκό με γεύση βανίλια, μαστίχα, τριαντάφυλλο, βουτηγμένο σε ένα ποτήρι με νερό. Γλυκό υποβρύχιο. Με δέρμα μαυρισμένο από τον ήλιο και πόδια τραυματισμένα από το παιχνίδι, ο χρόνος κυλούσε ανάλαφρα σαν το καλοκαιρινό αεράκι. Ο παππούς και η γιαγιά δεν ζουν πια και τα καλοκαίρια δεν είναι τα πια ίδια χωρίς τα χαμόγελά τους.

Η ώρα περνούσε, ο Στέφανος συνέχιζε να ταξιδεύει με τη σκέψη του. Ίδια εποχή πριν χρόνια. Διακοπές με τους γονείς σε ένα νησί του Αιγαίου. Οι γονείς γελούν και χαίρονται, εκείνος όμως μετρούσε τις μέρες για να επιστρέψει στη βάση του. Εκείνο το καλοκαίρι δεν τον ενδιέφεραν οι διακοπές. Δεν έδωσε καμία σημασία ούτε στη θάλασσα, ούτε στον ωραίο καλοκαιρινό καιρό, ούτε σε ό,τι έκαναν οι γονείς του για να τον ευχαριστήσουν. Η σκέψη του ήταν σε έναν έρωτα, έναν έρωτα που τελείωσε με τις πρώτες βροχές της νέας φοιτητικής χρονιάς. Γυρίζοντας πίσω σε εκείνο το καλοκαίρι, δεν θυμάται ούτε το όνομα αυτού του έρωτα. Αυτό που θυμάται είναι το χαμόγελο των γονιών του. Τα καλοκαίρια δεν είναι πια τα ίδια χωρίς τα χαμόγελά τους.

Η ζωή του περνούσε από μπροστά του σαν ταινία. Ο Στέφανος, παντρεμένος πια με την Κλειώ, ετοίμαζε τις βαλίτσες για τις διακοπές σε κάποια πόλη της Ιταλίας. Οι προστριβές ξεκινούσαν από την εξώπορτα και δεν σταματούσαν ποτέ. Από αυτές τις διακοπές οι μνήμες είχαν σβήσει. Είχε παραμείνει ένα μικρό αναμνηστικό. Ένα δώρο που χάρισε η Κλειώ στον Στέφανο χαμογελώντας. Ένα μικρό μαγνητάκι στο ψυγείο. Ένα μικρό μαγνητάκι, που έκανε τον Στέφανο να κάνει μια ολόκληρη περιστροφή με το σώμα του για να το εντοπίσει. Ένα μαγνητάκι κολλημένο στη λευκή μεταλλική πόρτα του ψυγείου που έγραφε Μιλάνο. Κολλημένο εκεί σαράντα χρόνια. Δύο χρόνια μετά, η Κλειώ ξαναπήγε στο Μιλάνο και από τότε δεν επέστρεψε στην Ελλάδα αλλά ούτε στον Στέφανο. Οι μνήμες από τις προστριβές χρόνων είχαν ξεθωριάσει, όχι όμως και ένα μικρό χαμόγελο, κολλημένο στη μεταλλική πόρτα του ψυγείου.

Η ώρα είχε περάσει και το τασάκι είχε γεμίσει με σβησμένα τσιγάρα. Ο ουρανός δεν είχε πια σύννεφα βροχής αλλά ένα ολόγιομο φεγγάρι που φώτιζε τη νύχτα. Ο Στέφανος, έβαλε στο σπίτι την καρέκλα και πήγε στο κρεβάτι για να ξαπλώσει…

Γράφει η Πέγκη Φαράντου

Είναι κάποιες εικόνες, που αποτελούν μέρος μιας ταυτότητας. Μιας ταυτότητας, που δεν έχει σχέση με αριθμούς, φορολογικά μητρώα, barcodes και τεχνητή νοημοσύνη. Εικόνες φαινομενικά ασήμαντες, στην πραγματικότητα όμως σημαντικές. Εικόνες που κατέγραψαν μια εποχή και ένα τμήμα της ιστορίας. Μέσα στα μεγάλα όρια της ιστορίας του Ελληνικού Πολιτισμού, με την Αρχαιότητα, το Βυζάντιο, την Ορθοδοξία, τις Τέχνες, τα Γράμματα, υπάρχουν και αυτές οι εικόνες, που αποτελούν μέρος μιας ταυτότητας. Της ταυτότητας του Έλληνα.

Αυτές τις εικόνες, πρέπει κανείς να τις αναγνωρίσει. Να τις διακρίνει μέσα από την ίδια την ιστορία, τις μνήμες και τις καταγραφές. Μέσα στα λογοτεχνικά κείμενα των κλασικών Ελλήνων συγγραφέων, μέσα στην τέχνη, τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα αλλά και την επιστήμη, τη λαογραφία και την ορθοδοξία.

Εικόνες μιας Ελλάδας του χθες, μπορεί κανείς να δει και στις ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Οι ελληνικές ταινίες, παρότι είχαν ως σκοπό, τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή που δημιουργήθηκαν, να παρουσιάσουν κάποια συγκεκριμένη ιστορία, αποτέλεσαν σημαντικές καταγραφές της Ελλάδας σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές. Κατέγραψαν, άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο συνειδητά, πολλά στοιχεία που σήμερα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα σε έναν ευρύτερο διάλογο. Έναν διάλογο με σκοπό την επαναξιολόγηση πολλών θεμάτων. Στοιχεία που αφορούν το σήμερα, τις ανθρώπινες σχέσεις των Ελλήνων, των συνθηκών διαβίωσης, τη συνύπαρξη με άλλες εθνότητες, τα χαρακτηριστικά της καθημερινότητας, την ψυχική ισορροπία και την ευτυχισμένη διαβίωση των πολιτών.

Οι Ελληνικές ασπρόμαυρες ταινίες, με τις λιγότερες, σε σχέση με σήμερα, δυνατότητες λήψεων, καταγράφουν διάφορες ιστορίες. Παρότι οι σκηνοθέτες του παρελθόντος μας παρουσιάζουν τις περισσότερες φορές ένα καλό υλικό, μεγαλύτερη σημασία έχει μια έμμεση καταγραφή.

Μαζί με τις ιστορίες που παρουσιάζονται, καταγράφονται και οι συνθήκες ζωής των Ελλήνων και των πόλεων. Έχουμε μια καλή καταγραφή των μεγάλων πόλεων, συνήθως της Αθήνας. Οι ιστορίες των ταινιών του ελληνικού κινηματογράφου, διαδραματίζονται συνήθως στην πρωτεύουσα. Η Αθήνα αποτελεί για τις περισσότερες ταινίες τον χώρο στον οποίο διαδραματίζονται. Καταγράφουν συνήθως θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο τη συγκεκριμένη εποχή. Η νέα αλλά φτωχή κοπέλα που ερωτεύεται τον πλούσιο νέο και έρχεται σε ρήξη με την οικογένειά του. Η υπηρέτρια που έφυγε από την επαρχία και πήγε να δουλέψει στην πόλη για να έχει μια καλύτερη ζωή. Έρωτες, γάμοι, κοινωνικές σχέσεις, δυσκολίες της καθημερινότητας.
Στο πίσω μέρος των ιστοριών, η Αθήνα. Νεόδμητα κτίρια, μαγαζιά, δρόμοι, πάρκα.

Οι πολίτες περπατούν στην πόλη. Τα πεζοδρόμια είναι καθαρά και φιλοξενούν και από κάποια δέντρα. Οι πόρτες των σπιτιών είναι συνήθως ανοιχτές, σπάνια κλειδωμένες. Οι άνθρωποι, δεν λαμβάνουν ιδιαίτερα μέτρα προστασίας, τόσο στην Αθήνα όσο και στην ελληνική επαρχία. Εγκληματικότητα δεν υπάρχει. Στην επαρχία τα καλοκαίρια, πολλές είναι οι φορές που το κρεβάτι τοποθετείται σε υπαίθριο χώρο. Οι άνθρωποι κοιμούνται στην αυλή, στον κήπο, κάτω από τη σκιά ενός δέντρου.

Οι πολυκατοικίες έχουν αρχίσει να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της πόλης. Οικοδομούνται χωρίς ιδιαίτερη πρόβλεψη για χώρους πρασίνου αλλά αυτό είναι κάτι που ακόμη δεν γίνεται αισθητό στην παρούσα εικόνα που παρουσιάζουν οι ταινίες. Τα διαμερίσματα των νέων πολυκατοικιών της εποχής, είναι το ζητούμενο της αστικοποίησης. Πολλοί είναι αυτοί που φεύγουν από την επαρχία και εγκαθίστανται στις μεγάλες πόλεις. Τα διαμερίσματα των πολυκατοικιών έχουν πολύ μικρά μπαλκόνια που με τα βίας χωρούν ένα μικρό τραπέζι. Η αρχιτεκτονική εξυπηρετεί τις συγκεκριμένες ανάγκες. Οι άνθρωποι ζούσαν περισσότερο έξω, στην πόλη, παρά στα διαμερίσματα. Χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων δεν υπήρχε γιατί τη συγκεκριμένη εποχή δεν υπήρχε κάποιο πρόβλημα. Το ένα διαμέρισμα με το άλλο βρίσκεται σε επικοινωνία. Ένα λεπτό τζάμι συνήθως χωρίζει δύο διαμερίσματα στο μπαλκόνι, όπου ο ένας ένοικος συνηθίζεται να μιλά με τον άλλο. Στο ισόγειο βρίσκεται ένα διαμέρισμα που παραχωρείται στον θυρωρό. Άλλο ένα επάγγελμα που χάθηκε στον χρόνο. Ο θυρωρός είναι ο επιβλέπων ολόκληρης της πολυκατοικίας. Φροντίζει για τις ανάγκες που έχει, εκτελεί εργασίες μάστορα και φροντίζει για την ασφάλεια των ενοίκων. Σε μια εποχή που πολλά θέματα πολιτικών ελευθεριών δεν ήταν δεδομένα, ο θυρωρός είχε πολλές φορές τον ρόλο του καταδότη, ο big brother της εποχής.

Το ελληνικό καφενείο καταλαμβάνει ιδιαίτερη θέση (έχει γίνει ιδιαίτερη αναφορά σε ειδικό κεφάλαιο, Το Ελληνικόν Καφενείον και η σημασία του στις ανθρώπινες σχέσεις). Το καφενείο αποτελεί τόπο πολιτικών και κοινωνικών συζητήσεων. Τόπο συνάντησης και συντήρησης κοινωνικών σχέσεων.

Το πεζοδρόμιο. Ένα μικρό κομμάτι στο πλάι του δρόμου. Λαμβάνει συνήθως τη φροντίδα των γειτόνων που μένουν κοντά. Από την άνοιξη και μετά αποτελούσε σημείο που φιλοξενούσε καρέκλες στις οποίες κάθονταν οι περίοικοι. Καρέκλες που στην αρχή ήταν ξύλινες και στο κάθισμά τους είχαν παχύ πλέγμα από ψάθα. Αυτό το ψάθινο πλέγμα, ανανεωνόταν από ειδικό τεχνίτη που τις επιδιόρθωνε όταν χαλούσαν. Το επάγγελμα αυτό (του καρεκλά) χάθηκε μέσα στον χρόνο. Με την εφεύρεση του πλαστικού, οι καρέκλες αντικαταστάθηκαν από πλαστικές. Οι πλαστικές καρέκλες πωλούνταν από πλανόδιους πωλητές, που τις είχαν στοιβαγμένες πάνω σε αγροτικά αυτοκίνητα. Μέχρι και σήμερα διατηρείται, συνήθως στην επαρχία, η εικόνα αυτή.

Η καρέκλα βγαίνει στο πεζοδρόμιο, συνήθως το απόγευμα όπου έχει πέσει ο ήλιος και έχει αρχίσει να δροσίζει. Οι καρέκλες καταλαμβάνονται από ανθρώπους που κουβεντιάζουν και παρακολουθούν την κίνηση. Παρακολουθούν την περατζάδα (σημείο από όπου περνά κόσμος). Τα σημεία που παρατηρείται κίνηση είναι αγαπητά. Οι άνθρωποι κάθονται και σχολιάζουν. Στις ελληνικές ταινίες, κάποιες γυναίκες της γειτονιάς, κάθονται κοντά η μία στην άλλη και κοτσομπολεύουν. Τους καλοκαιρινούς μήνες κρατούν βεντάλιες για να κάνουν αέρα. Οι βεντάλιες κινούνται γρήγορα και νευρικά, στα γυναικεία χέρια, κάνουν αέρα και κρύβουν τα αιχμηρά σχόλια. Διάφορες εικόνες, φαινομενικά ασήμαντες, πολλές φορές αστείες και πολύ μακρινές.

Στο πεζοδρόμιο δεν βγαίνουν μόνο καρέκλες. Μια μικρή ψησταριά μπορεί να ψήσει έναν μικρό μεζέ για όλη τη γειτονιά. Στο ίδιο πεζοδρόμιο κάνει τη βόλτα της και ολόκληρη η κοινωνία. Η οικογένεια βγαίνει στην πόλη, περπατά, δεν απειλείται, δεν φοβάται.

Σημαντικό είναι και το περίπτερο στην πόλη. Τα μικρά μαγαζάκια που υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα. Το περίπτερο ήταν μια παροχή από το κράτος σε ανθρώπους που έμειναν ανάπηροι στον πόλεμο. Τα περίπτερα διέθεταν και τον Τύπο. Η εφημερίδα ήταν πολύ σπουδαία. Η εικόνα των ανθρώπων να διαβάζουν εφημερίδα ήταν σύμβολο της ελευθερίας ανά τον κόσμο. Την ανάγνωση της εφημερίδας ακολουθούσε η συζήτηση συνήθως πολιτική και η ανταλλαγή απόψεων ή και διενέξεων.

Στην πλατεία, τα παιδιά παίζουν μπάλα, μήλα, κρυφτό και άλλα παιχνίδια. Χωρίς κινητά, χωρίς εντοπισμό, ελεύθερα. Τα πόδια τους, βρώμικα από το παιχνίδι και το χώμα. Νέες κοπέλες περπατούν με τα καλοραμμένα από τις μοδίστρες φορέματα. Ένας σκύλος κοιμάται ήσυχα έξω από μια ταβέρνα. Σε ένα ζαχαροπλαστείο σερβίρεται πάστα σοκολατίνα και αμυγδάλου, καφές και κρύο νερό…

Οι εικόνες αυτές και πολύ περισσότερες, παρουσιάζουν μια Ελλάδα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Μια Ελλάδα με εξωστρέφεια, με όμορφες κοινωνικές σχέσεις, με ήθη και έθιμα, με τέχνες, γράμματα, μουσική, φιλοξενία, με πίστη στη θρησκεία, με πολιτικό λόγο. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι αποτέλεσμα μιας γενικότερης ελληνικής παιδείας με βαθιές ρίζες στον χρόνο.

Γράφει η Πέγκη Φαράντου

Η ανθισμένη αχλαδιά στο τοπίο του Παπαδιαμάντη

Υπάρχουν άνθρωποι, που και μόνο στην παρουσία τους νιώθει κανείς το φως που τους διακατέχει. Άνθρωποι που με τον λόγο τους αγγίζουν την ψυχή. Άνθρωποι που ζουν ανάμεσά μας, στο παρόν αλλά και στο παρελθόν. Άνθρωποι άγιοι, που παρότι δεν αγιοκατατάχτηκαν, το φως τους δεν σταμάτησε ποτέ να ακτινοβολεί στον κόσμο.

Τέτοιοι άνθρωποι, μοιάζουν με τις μέλισσες, που ανέφερε με παράδειγμα ο Άγιος Παΐσιος. Ο Άγιος Παΐσιος αναφέρει πως υπάρχουν άνθρωποι που μοιάζουν με μύγες και άλλοι με μέλισσες. Οι μύγες, ακόμη και αν πετάξουν πάνω από αγρούς γεμάτους με λουλούδια, θα σταθούν στα περιττώματα. Αντίθετα οι μέλισσες θα αγνοήσουν τα περιττώματα μέχρι να βρουν τα ανθισμένα λουλούδια. Τι παραστατικά και απλά μας αποδίδεται μια ολόκληρη κοσμοθεωρία!

Μια τέτοια ακούραστη μέλισσα είναι και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Με λόγο γεμάτο εικόνες μας, προσφέρει απλόχερα την ομορφιά του κόσμου αλλά και της ψυχής του. Μια ομορφιά που πηγάζει και καταλήγει στην ορθόδοξη πίστη.

Tο πασχαλινό διήγημα, τ’ αερικό στο δέντρο, έχει ως πυρήνα του μια αχλαδιά! Ένα δεντράκι που μαράθηκε απότομα πάνω στην άνθισή του και έμοιαζε ανάμεσα στα άλλα με φάντασμα, όπως περιγράφει ο συγγραφέας. Αιτία αυτού του μαρασμού, ένα αερικό, μια κατάρα, το κακό.

Ο συγγραφέας παρουσιάζει το αποτέλεσμα της κακίας με τον μαρασμό ενός μικρού καρποφόρου δέντρου και ταυτόχρονα δείχνει έναν άλλο δρόμο. Έναν δρόμο που ανατρέπει το κακό και δείχνει τον δρόμο προς την καλοσύνη και το φως. Αυτό το κάνει, ως μέλισσα που βρίσκει τα ανθισμένα λουλούδια για να τα προσφέρει και στον αναγνώστη. Τον ίδιο δρόμο καλείται να πάρει σήμερα και κάθε άνθρωπος που αγωνίζεται στη ζωή. Σε έναν κόσμο που βλέπουμε την ισοπέδωση των αξιών, της πίστης, των παραδόσεων, της ιστορίας. Σε έναν κόσμο που προβάλλει τη σήψη. Μια προβολή που στρέφει την προσοχή στη χωματερή και είναι η ίδια που γεννά μύγες. Σε αυτό το σημείο όμως καλείται ο κάθε άνθρωπος να αντισταθεί και να γίνει η μέλισσα του Αγίου Παΐσιου, σε έναν κόσμο που έχει ακόμη ανθισμένα λουλούδια και ανθισμένες αχλαδιές στα τοπία του Παπαδιαμάντη.

Κάτω στὰ Βουρλίδια, καθὼς κατηφορίζεις ἀπὸ τὶς Βίγλες, ἀνάμεσα Πλατάνα καὶ Πετράλωνο, σιμὰ στῆς Γανωτίνας τὸν Μύλον, ἐκεῖ κατεβαίνει τὸ ρεῦμα χείμαρρος, νᾶμα, δρόσος καὶ ἴαμα, ἀπὸ τὰ ὄρη τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖ εὐφροσύνη ὀρνέων, ἐπαύλεις Σειρήνων, καὶ καλάμη καὶ χλόη· ἐκεῖ τὸ ὄμμα ἀπολαύει γωνίαν παραδείσου, καὶ ἡ ψυχὴ δροσίζεται, ὡς σώφρων Ἄννα, κινοῦσα τὰ χείλη εἰς προσευχήν, χωρὶς ν’ ἀκούεται ἡ φωνή της, φωνὴ μυστηριωδῶς ψιθυρίζουσα εἰς τὴν καρδίαν: Σὺ ἐποίησας πάντα τὰ ὡραῖα τῆς γῆς, θέρος καὶ ἔαρ σὺ ἔπλασας αὐτά.

Τέσσαρα ἢ πέντε καλύβια ἀγροτῶν καὶ βοσκῶν, ἀντικρύζοντα εἰς ἄλληλα, ἦσαν κτισμένα ἐπὶ τῶν κλιτύων ἔνθεν κ’ ἔνθεν τῆς κοιλάδος. Ὅλα τ’ ἀνήλικα παιδία τῶν ἀγροδιαίτων αὐτῶν οἰκογενειῶν συνηγελάζοντο καθημερινῶς πρὸς τὸ βάθος τῆς ρεματιᾶς, κυλιόμενα μέσα εἰς τὰ παχέα χόρτα, ἀνάμεσα εἰς τὰς πυκνὰς λόχμας καὶ τοὺς καλαμῶνας, παίζοντα εἰς τὸν ἴσκιον τῶν βαθυφύλλων δένδρων, τὰ ὁποῖα ἠγκαλίζετο ὁ κισσὸς ἀπὸ τῆς ρίζης σπειροειδῶς ἀνέρπων μέχρι τῆς κορυφῆς, σιμὰ εἰς τὸ διαυγὲς ρεῦμα τοῦ ὁποίου ἠκούετο ὁ ψίθυρος, κελαρύζων βαθιὰ εἰς τὴν ψυχήν, ἐνῶ ἡ αὔρα ἔσειε μυστικὰ τοὺς βαθυπρασίνους θάμνους, κ’ οἱ παπαροῦνες ἔβαπτον μὲ κόκκινα στίγματα ὅλα τὰ κατηφορικὰ χωράφια γύρω, ἐν μέσῳ πληθύος ἄλλων ποικιλοχρώμων ἀνθέων, ὁποὺ ἐνθύμιζαν τὸ ᾆσμα τὸ ψαλὲν εἰς τὰς ἐκκλησίας τὴν ἡμέραν ἐκείνην τὴν σεβάσμιον: «ἀνεδήσω στέφανον ὕβρεως, ὁ τὴν γῆν ζωγραφήσας τοῖς ἄνθεσι· καὶ τὴν χλαῖναν τὴν κοκκίνην ἐφόρεσας…» Κ’ ἐκεῖ τὰ πετεινὰ εὐφραινόμενα ἐπετοῦσαν ἀπὸ κλάδον εἰς κλάδον, ἀνταποκρινόμενα φαιδρῶς μὲ τὰ κελαδήματά των εἰς τὰς χαρμοσύνους τῶν παιδίων κραυγάς.

Ἦσαν ὁ Στάθης κι ὁ Λευθέρης τῆς Κρατήρας, δίδυμα ἑπτὰ ἐτῶν, κι ὁ Γιώργης κ’ ἡ Μαλάμω τοῦ Καρυοφύλλη, ἑπτὰ καὶ ἓξ ἐτῶν, κι ὁ Κῶτσος τοῦ Κοντονίκου, ὀκταέτης, κι ὁ Χαράλαμπος καὶ τὸ Τσιτσὼ τοῦ Καλλιμάνη, ἓξ καὶ πέντε ἐτῶν, ὅλα χαρούμενα, παίζοντα μέσα εἰς τὰς λόχμας, πηδῶντα τὰ μικρὰ χανδάκια, καραβίζοντα φύλλα δένδρων ἢ ξυλάρια εἰς τὸ νερὸν τοῦ ρύακος. Τὴν πρωίαν ἐκείνην τοῦ Μεγάλου Σαββάτου, μία μικρὰ σπεῖρα ἀπὸ μάγκας τῆς πολίχνης, ἡλικίας ἀπὸ δώδεκα μέχρι δεκαπέντε ἐτῶν, εἶχεν ἐξέλθει εἰς ἐκδρομὴν ἀνὰ τὴν κοιλάδα, διὰ νὰ κόψουν βέργες ἴσως, διὰ νὰ φάγουν κότσικα ἀνθοβολοῦντα εἰς τὰς λόχμας, διὰ νὰ κλέψουν ρόδα ἀπὸ τὰς αἱμασιὰς καὶ τοὺς φράκτας τῶν περιβολίων, ἢ διὰ νὰ κυνηγήσουν φωλεὰς πουλιῶν ἀναρριχώμενοι εἰς τὰ δένδρα. Ἡ συμμορία εἰσέβαλε θορυβωδῶς μέσα εἰς τὰ Βουρλίδια, ἠκούοντο αἱ ἄγριαι φωναί της μακράν, ἀτακτοῦσαν κ’ ἐκτυποῦσαν τοὺς θάμνους καὶ κατέβαλλον τὰς καλαμιὰς εἰς τὸ ἔδαφος. Ἡ μικρὰ ἀγέλη τῶν χωρικῶν παιδίων, ἅμα εἶδε καὶ ἤκουσε τὴν σπεῖραν τῶν παιδίων τῆς πόλεως, τὰ ὁποῖα ἦσαν πολὺ μεγαλύτερα τὴν ἡλικίαν καὶ τὸ ἀνάστημα -ἐφαίνοντο δὲ ἀγριώτερα ἀπὸ τὰ τέκνα τῶν ἀγροδιαίτων τῆς κοιλάδος- ἐτράπησαν εἰς ἄτακτον καὶ ραγδαίαν φυγήν.

Οἱ μάγκαι τῆς πόλεως ἔμειναν κύριοι τοῦ πεδίου, ἀμαχητεί. Εἷς μόνος ἐκ τῆς σπείρας των, ὁ Μιχάλης ὁ Βεργής, κρατῶν μακρὰν βέργαν τὴν ὁποίαν ἀρτίως εἶχε κόψει ἀπὸ ἓν δένδρον καὶ τὴν εἶχε πελεκήσει μὲ τὸν γκέκαν, τὸν κυρτὸν σουγιάν του, εὐχαριστήθη νὰ κυνηγήσῃ ἓν παιδάριον ἐκ τῆς συνοδίας, τὸν Κῶτσον τοῦ Κοντονίκου, ὅστις εἶχε μικρὰν χωλότητα εἰς τὸν ἀριστερὸν πόδα κι ἀργοπατοῦσε, μείνας τελευταῖος ἀπὸ ὅλην τὴν ἀγέλην τὴν παθοῦσαν τὸ πανικὸν πάθημα. Ὁ Μιχάλης ὁ Βεργὴς τὸν ἔφθασε, τὸν ἔψαυσε μὲ τὴν μακρὰν ράβδον, καὶ τὸν ἔκαμε νὰ πέσῃ κάτω, ἂν δὲν εἶχε πέσει ἤδη ἀπὸ τὸν φόβον του, πρὶν τὸν φθάσῃ ἡ βέργα τοῦ Μιχάλη. Τὸ παιδίον, ἀρχίσαν νὰ κραυγάζῃ καὶ πρὶν πέσῃ, ἔβαλε σπαρακτικὰς φωνὰς ἀφοῦ ἔπεσε, κ’ ἐβάρεσεν, ὡς φαίνεται, εἰς τὸ πόδι του τὸ πονεμένον. Ὅλαι αἱ ἠχοὶ τῶν κοίλων βράχων, καὶ τῶν ἀπορρώγων κρημνῶν καὶ τῶν καθέτων κλιτύων τῆς βαθείας κοιλάδος, ἐξύπνησαν ἀπὸ τὰς κραυγὰς τοῦ μικροῦ Κώτσου, καθὼς εἶχε πέσει ἀνὰ τὸ ὀλισθηρὸν χῶμα, δίπλα εἰς τὸν ὑγρὸν χορταριασμένον βράχον, ἄνωθεν τοῦ ρεύματος.

Ἀπὸ τὸ ἀντικρινὸν καλύβι, τὸ πλησιέστερον εἰς τὸν βράχον τὸν βρεχόμενον ἀπὸ τὸν ρύακα, κάτω ἀπὸ τὴν φυλλάδα τῶν κισσοειδῶν θάμνων καὶ τὸ σύμπλεγμα τῆς ἀγραμπελιᾶς καὶ τῶν αἰγοκλημάτων, ἐξῆλθεν ἡ γρια-Κοντονίκαινα, ἡ μάμμη τοῦ μικροῦ Κώτσου. Εἶχεν ἀποθάνει ἡ νύμφη της πρὸ χρόνων, καὶ αὐτὴ εἶχεν ἀναθρέψει τὸ παιδίον, καὶ τὸ ἠγάπα ὡς «δυὸ φορὲς παιδί της». Χωρὶς νὰ ἐξακριβώσῃ καλὰ τί εἶχε συμβῆ, ἤρκει ὅτι εἶδε τὸν Μιχάλην νὰ κρατῇ ἀκόμη τεταμένην τὴν βέργαν του, καὶ τὸ παιδίον νὰ κεῖται χαμαί, ᾐσθάνθη ὅτι τὸ ἐγγόνι της εἶχε πάθει κακόν τι ἀπὸ τὸν μάγκαν τῆς πόλεως, καὶ ἤρχισε συνάπτουσα τὰς χεῖρας νὰ ὀνειδίζῃ καὶ νὰ καταρᾶται:

– Ἀρὲ σύ, σκύλε ἀγαρηνέ, τί ἔκαμες!… Τί σοῦ ἔφταιξε τὸ παιδί, τὸ σακάτικο, καὶ τὸ κυνηγᾷς;… Κακὸ ἀερικὸ νὰ σοῦ ᾽ρθῃ ἀπάνω σου, νὰ σὲ μαράνῃ, σὰν ἐκεῖνο τὸ δεντρί, ἐκεῖ!…

Ὅλη ἡ μικρὰ συμμορία τῶν ἀγυιοπαίδων τότε, μὲ ἓν βλέμμα καὶ μὲ ἓν κίνημα ἀπέβλεψεν εἰς τὸ μέρος ὅπου ἔδειξε διὰ τῆς χειρονομίας της ἡ γραῖα. Ὑπῆρχε τῷ ὄντι μία κηλὶς εἰς τὴν φαιδρὰν πασχαλινὴν εἰκόνα τῆς ἀνοίξεως καὶ τῆς καλλονῆς. Ἓν δένδρον, ἀχλαδιά, ἵστατο ἐκεῖ, ἐπὶ τοῦ κατωφεροῦς τῆς κλιτύος, μὲ μαραμένα φύλλα καὶ ἄνθη, μὲ χρῶμα τέφρας καὶ σποδοῦ ἐπὶ τῆς κορυφῆς καὶ τῶν κλώνων του· πολύκλαδον κούτσουρον, ἀπειλητικόν, παραπονεμένον. Εἶχε περάσει «ἀερικὸ» ἀπὸ πάνω του, καὶ τὸ εἶχε μαράνει διὰ μιᾶς, προώρως, ἐν πλήρει ἀνθήσει. Ἵστατο ἐν μέσῳ τῶν ἄλλων δένδρων, ὡς φάντασμα ἐν μέσῳ ζώντων.

Τὰ παιδία ἐτράπησαν εἰς φυγήν. Ἡ πικρὰ ἀρὰ τῆς γραίας, καὶ τὸ θέαμα τοῦ ἀπεξηραμμένου δένδρου, τὰ κατεπτόησεν. Ἀλλ’ ὁ Μιχάλης τοῦ Βεργῆ ἔμεινε τελευταῖος, ὀπίσω ἀπὸ τοὺς ἄλλους, καθὼς εἶχε μείνει πρὸ ὀλίγων λεπτῶν, τελευταῖος ἀπὸ τὴν συνοδίαν του, ὁ Κῶτσος τοῦ Κοντονίκου.

Τὴν νύκτα ἐκείνην, νύκτα Ἀναστάσεως, ἡ Ἀνάστασις ἐτελεῖτο εἰς τὸν ναΐσκον τοῦ Ἁι-Γιώργη τῆς Χριστοδουλίτσας, κείμενον χίλια βήματα ἄνω ἀπὸ τὸν ἀνήφορον τοῦ λόφου, ὄχι μακρὰν ἀπὸ τὰ τέσσαρα Καλύβια τῆς κοιλάδος τῶν Βουρλιδίων. Ἐκεῖ ἀνήφθησαν φαιδραὶ λαμπάδες ἀνάμεσα εἰς τὰ δένδρα, κάτω ἀπὸ τὰ γλυκὰ λάμποντα ἄστρα τ’ οὐρανοῦ, πρὶν ἀνατείλῃ ἀκόμη ἡ σελήνη. Καὶ ἦσαν ἐκεῖ ὅλοι οἱ βοσκοὶ κ’ οἱ βοσκοποῦλες τοῦ διαμερίσματος, φοροῦσαι τὰ στολίδια των τὰ πασχαλινά, εὐφραινόμεναι καὶ ἀπολαύουσαι τὴν ἄρρητον χαρὰν καὶ εὐωδίαν τοῦ Πάσχα.

Εἰς τὸ τέλος τῆς χαρμοσύνου Λειτουργίας, ὅλοι οἱ ἀγρόται, χριστιανοὶ καὶ χριστιαναί, ἐμετάλαβαν ἐκ «τοῦ καινοῦ τῆς ἀμπέλου γεννήματος». Ἀλλ’ ἡ γρια-Κοντονίκαινα εἶχεν ἐξομολογηθῆ εἰς τὸν παπα-Ἡσύχιον πρὶν ἀρχίσῃ ἀκόμη ἡ ἱερὰ ἀκολουθία.

Ὁ παπὰς ἠρνήθη νὰ τὴν μεταλάβῃ. Διηγήθη δύο ἢ τρία ἀληθῆ γεγονότα, πῶς, πρὸ ὀλίγων χρόνων, ἡ γρια-Κυρατσούλα τὸ Μοσχοβάκι (ἀποθανοῦσα τῷ 1864), ἐνῷ ἐπήγαινεν ἕνα πρωὶ εἰς τὸ σπίτι τοῦ γυιοῦ της, ἐσπρώχθη καθ’ ὁδὸν ἀπὸ ἓν ἄτακτον παιδίον, υἱὸν οἰκογενείας, τὸν Εὐτυχῆ τοῦ Παυλίνη, καὶ πεσοῦσα ἐπάνω εἰς τὴν κοπτερὰν γωνίαν μιᾶς οἰκοδομῆς -τοῦ δημοτικοῦ Σχολείου- ἔθραυσε τὴν μίαν τῶν πλευρῶν της. Ἡ γραῖα ἐξέφερεν ἕνα γογγυσμόν, μίαν ἀράν: «νὰ κοπῇ τὸ χεράκι του!» Καὶ ὕστερον ἀπὸ χρόνους, ὁ Εὐτυχὴς τοῦ Παυλίνη, ὅταν ἔγινεν ἀνήρ, ἐπανέκαμψεν ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον, ὅπου εἶχε διατρίψει ἐπὶ καιρὸν ἐμπορευόμενος, μ’ ἕνα καὶ μόνον χέρι. Εἶχε χάσει τὴν δεξιάν του χεῖρα ἐν ὥρᾳ συμπλοκῆς, τίς οἶδεν, ἴσως ἐκ μέθης. «Τώρα, τί ἐκέρδισεν ἡ γρια-Κυρατσούλα;» προσέθηκεν ὁ ἱερεύς. Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος.

Παλαιότερον ἀκόμη, ἡ γρια-Σινιώρα, ἡ μήτηρ αὐτῆς τῆς Κυρατσούλας, ἐπέζη ὀγδοηκοντοῦτις, ἐνῶ καὶ οἱ τρεῖς υἱοί της ἱερομόναχοι, μονάζοντες εἰς τὴν Παναγίαν τὴν Κουνίστραν -ὁ παπα-Καλλίνικος, ὁ παπα-Ἰωσήφ, καὶ ὁ παπα-Εὐγένιος- εἶχον προαποθάνει. Μίαν τῶν ἡμερῶν ὁ προεστὼς τοῦ χωρίου, ὁ γερο-Καλοειδής, τὴν ἐνώχλησε καὶ τῆς εἶπεν: «Ἐσύ, γριὰ στρίγλα, ποὺ ἐψωμόφαες καὶ τοὺς τρεῖς γυιούς σου, καὶ σὺ ἀκόμη ζῇς!…» Ἡ γρια-Σινιώρα ἐταράχθη, ἔγινε κάτωχρος, καὶ τρέμουσα εἶπεν: «Ὅπως μ’ ἐτάραξε, νὰ τὸν ταράξῃ!» Ὀλίγῳ ὕστερον, τρεῖς υἱοὶ τοῦ γερο-Καλοειδῆ ἐχάθησαν, ὁ εἷς ἀπὸ πνιγμόν, ἄλλος ἀπὸ συγκοπήν, καὶ ὁ τρίτος ἀπὸ πῦρ, καὶ ὁ γηραιὸς πατήρ των ἐπέζη ἀκόμη. «Τώρα τί ἐκέρδισεν ἡ γρια-Σινιώρα;… Εὐλογεῖτε, καὶ μὴ καταρᾶσθε, εἶπεν ὁ Κύριος…»

Ποῦ νὰ μᾶς ξεσυνερισθῇ ὁ Θεός! εἶπεν ὁ ἱερεύς. Εἶναι μεγάλη ἡ μακροθυμία του. Εὐτυχῶς δὲν μᾶς ξεσυνερίζεται, ἀλλ’ ὅμως συμβαίνουν κάποτε, εἰ καὶ σπανίως, παράδοξα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα νὰ χρησιμεύσουν ὡς παραδείγματα. Στὰ χίλια ἕνα! Τὸ καλὸν εἶναι νὰ φυλάγῃ κανεὶς τὸν θυμόν του καὶ τὴν γλῶσσάν του, καὶ ἂν τυχὸν ἀδικῆται, «ἕκαστος ἔχει τὸν κρίνοντα αὐτόν».

Καὶ μάλιστα, ἐπέφερεν ὁ παπα-Ἡσύχιος, «χρονιάρα μέρα», τοιαύτην ὑψηλὴν καὶ πανσέβαστον ἡμέραν, ὑπερέχουσαν πασῶν τῶν ἡμερῶν, ὅπως τὸ Μέγα Σάββατον, πρέπει μεγάλως νὰ προσέχῃ τις, ὅπως μὴ ἐξέλθῃ κατάρα ἀπὸ τὸ στόμα του. Πολλάκις δὲ ἡ τιμωρία φαίνεται δυσανάλογος πρὸς τὸ πταῖσμα, καὶ φαίνεται ὡς νὰ ἔγινε πρὸς τιμωρίαν ὄχι τόσον τοῦ πρώτου πταίστου, ὅσον ἐκείνου ὅστις ἐβαρυθύμησε, καὶ ἐχολώθη, καὶ ἀφῆκε πικρὰν κατάραν νὰ ἐκφύγῃ τὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων του.

Περὶ τὰ μέσα τῆς Διακαινησίμου ἑβδομάδος ἦλθεν εἰς τὰ Καλύβια τὸ ἄγγελμα ὅτι ὁ Μιχάλης τοῦ Βεργῆ εἶχε πέσει αἰφνιδίως ἄρρωστος ἀπὸ τὸ δειλινὸν τοῦ Μεγάλου Σαββάτου, καὶ μετὰ συνεχῆ πυρετὸν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, ἐσηκώθη ἀπὸ τὴν κλίνην πελιδνός, σκελετώδης, δυσκίνητος, καὶ μετὰ κόπου ἀναπνέων. Ἐφαίνετο ὅτι εἶχε περάσει «ἀερικὸ» ἀπὸ πάνω του, καὶ τὸν ἐμάρανε.

Εὐλογεῖτε, καὶ μὴ καταρᾶσθε, εἶπεν ὁ Χριστός.

Τ’ αερικό στο δέντρο, πρώτη δημοσίευση στη «Νέα Ζωή» Αλεξανδρείας, 1907.