Ανήκω σε μια γενιά που μεγάλωσε έχοντας να διαχειριστεί συνεχώς ενοχές. Ενοχές για τα απωθημένα των γονιών μας που έπρεπε να τα υλοποιήσουμε εμείς. Ενοχές για τα διαφορετικά όνειρά μας, που δεν ταιριάζουν στα «θέλω» όλων. Ενοχές για τα λίγα χρόνια ευημερίας που ζήσαμε πριν οι διαδοχικές κρίσεις διαλύσουν τις ζωές μας. Ενοχές που δεν καταφέραμε να πετύχουμε ούτε τα μισά από όσα ονειρευόμασταν. Ενοχές για όσα δεν μπορούμε να προσφέρουμε στα παιδιά μας. Ενοχές, ενοχές, ενοχές…

Μεγαλώσαμε με μια συνεχή κατηγορία ότι η δική μας γενιά μεγάλωσε στα «πούπουλα», ενώ οι γονείς μας στα απόνερα της Χούντας και οι παππούδες μας σε αυτώ του πολέμου, του εμφυλίου, της ξενιτιάς. Λες και ήταν δική μας ευθύνη να απολογηθούμε για όσα έγιναν χρόνια πριν εμείς γεννηθούμε. Ή λες και δεν έχουμε περάσει εμείς δύσκολα, για να θεωρούμαστε εσαεί ευνοημένοι.

Η γενιά μου πέρασε τα πιο παραγωγικά της χρόνια σε ένα πλαίσιο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, που όμοιά της δεν έχει απαντηθεί σε καιρό ειρήνης. Μια οικονομική κρίση που μετράει πλέον σχεδόν δύο δεκαετίες και δεν δείχνει να αλλάζει προς το καλύτερο. Μια νέα γενιά μεταναστών σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου προς αναζήτηση καλύτερης τύχης. Ένα πογκρόμ θλίψης και εξαθλίωσης με την ανεργία να αγγίζει το 30%, σπίτια και περιουσίες να χάνονται και την απόγνωση να οδηγεί σε χιλιάδες αυτοκτονίες. Ως συνέπεια, ήρθε η άνοδος νεοναζιστικών μορφωμάτων και η κοινωνία να οδηγείται σε μια άνευ προηγουμένου κοινωνική και ιδεολογική κρίση. Πολιτικοί εκβιασμοί, κλειστές τράπεζες, αποσταθεροποίηση, εργασιακή ανασφάλεια. Εκεί πάνω ήρθε και κόλλησε η υγειονομική κρίση που διέλυσε κάθε ελπίδα ανάκαμψης. Χιλιάδες νεκροί, εθνικός διχασμός για την αναγκαιότητα των εμβολίων, ένα σύστημα υγείας σε διάλυση και ένα πολιτικό σύστημα που χορεύει πάνω στα πτώματα της αξιοπρέπειάς μας.

Την ίδια ώρα, η Δικαιοσύνη ως θεσμός τείνει να αποτελέσει μια θλιβερή ανάμνηση, η ανασφάλεια εντείνεται, το Κράτος και η Εξουσία λειτουργούν με όρους σικελικών οικογενειών, ο ζόφος βαθαίνει καθημερινά.

Η τεχνολογική «επανάσταση» έφερε την μιντιακή εξέλιξη, με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από ένα ευχάριστο παιχνίδι και εργαλείο επικοινωνίας, να μετατρέπονται εδώ και χρόνια σε «όπλα» μαζικής πνευματικής και κοινωνικής καταστροφής, ποταμούς χυδαιολογίας και τοξικότητας και μηχανισμούς δολοφονίας προσωπικοτήτων που δεν εξυπηρετούν τις αιμοδιψείς ανάγκες λουδοβίκειας αφοσίωσης των κρατούντων αυτού του έρμου τόπου.

Προσθέστε και την ενεργειακή κρίση που έσφιξε επιπλέον τη μέγγενη της πίεσης για την καθημερινή επιβίωση.

Την ίδια ώρα, ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος ή όπως αλλιώς θέλετε να το πείτε με ή χωρίς προφητείες από Αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, έχει αρχίσει να πλησιάζει επικίνδυνα.

«Η μοίρα όλης της ανθρωπότητας είναι στα χέρια των ανόητων», όπως χαρακτηριστικά και σε μετάφραση αναφέρει ο στίχος από το επικό τραγούδι “Epitaph”. Άθλιοι, χυδαίοι δισεκατομμυριούχοι, ερίζουν για το ποιος έχει μεγαλύτερη την… παράνοια και ανταλλάσσουν πυραύλους, λες και παίζουν βιντεοπαιχνίδια. Χιλιάδες παιδιά βρίσκουν το θάνατο καθημερινά. Στη Γάζα, στην Ουκρανία, τώρα στο Ιράν. Καλά, για αυτά τα παιδάκια της Αφρικής, για τα οποία μεγαλώσαμε επίσης με ενοχές – να’ τες πάλι οι ενοχές – ότι αυτά πεινούν και εμείς έχουμε το θράσος να μην θέλουμε να φάμε το φαγητό μας, πλέον έχουμε πάθει ανοσία. Δεν ασχολούμαστε καν, λες και δεν υπήρξαν.

Αυτή είναι, μέσες άκρες, η σύντομη ιστορία της γενιάς μου. Μιας γενιάς που φορτώνεται συνεχώς με ενοχές, φταίει δεν φταίει. Και που πλέον, κουβαλάει και τις ενοχές για το τι θα πει στα δικά της παιδιά και πώς θα τα προετοιμάσει να ζήσουν σε έναν κόσμο καλύτερο από αυτόν που δεν καταφέραμε να φτιάξουμε εμείς. Να, πάλι για ενοχές μιλάμε. Αλλά, για ποιον κόσμο, τελικά; Θα υπάρχει αύριο με όλα αυτά που γίνονται; Κι εμείς τι θα έχουμε κάνει για να το αποτρέψουμε; Και ξανά ενοχές για όσα δεν καταφέραμε.

Καμιά φορά αναρωτιέμαι αν οι ιστορικοί του μέλλοντος θα μας αντιμετωπίσουν με οργή για όσα δεν αλλάξαμε ή με συμπόνοια για όσα περάσαμε. Ευτυχώς που δεν πιστεύω στη μετά θάνατον ζωή, γιατί ειλικρινά δεν νομίζω ότι αντέχεται ολόκληρη αιωνιότητα βουτηγμένη κι αυτή σε ενοχές…

Μπαίνω στο αυτοκίνητό μου. Φοράω ζώνη, ελέγχω καθρέφτες, ξεκινώ να έρθω στη δουλειά μου. Η διαδρομή μακρά και δύσκολη. Από πολλές πλευρές. Κίνηση, άγχος, έργα στους δρόμους, μεγάλη (δυσβάσταχτη, θα έλεγα) κατανάλωση βενζίνης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, αναζητάς τρόπους να κάνεις την διαδρομή λίγο πιο ευχάριστη. Λίγη καλή μουσική, ανοικτό παράθυρο να μπαίνει όση δροσιά έχει απομείνει (σ.σ. το κόστος για να φτιάξεις το air condition είναι απαγορευτικό εδώ και χρόνια), ένα δροσερό ρόφημα για το δρόμο, είναι μια καλή αρχή. Και εκεί σταματούν τα ωραία.

Περίπτωση πρώτη: Διπλοκάμπινο που προπορεύεται, ανοίγει παράθυρο συνοδηγού, εκτοξεύει πλαστικό ποτήρι καφέ στο δρόμο και συνεχίζει απτόητο την πορεία του.

Περίπτωση δεύτερη: Μηχανάκι διπλοκάβαλο, πατέρας-γιος όχι πάνω από 6-7 χρονών, αμφότεροι χωρίς κράνος, κάνουν σφήνες ανάμεσα στα αυτοκίνητα και, εννοείται, περνούν το δρόμο με το φανάρι κατακόκκινο.

Περίπτωση τρίτη: Μερακλής οδηγός που έχει βάλει τραπ εδώ και τον ακούν μέχρι την Κόρινθο, χέρι κρεμασμένο από το παράθυρο με το τσιγάρο αναμμένο, κάνει λεπτεπίλεπτη κίνηση με τα δάχτυλά του και το στέλνει να συναντήσει το δημιουργό. Μόνο που η γόπα, με την καύτρα ακόμα αναμμένη «επαναστατεί», χτυπάει στο παρμπρίζ του διπλανού αυτοκινήτου, κάνει γκελ και σκάει στο μπράτσο διερχόμενου δικυκλιστή, ο οποίος, ευτυχώς για εκείνον, φορούσε και κράνος και, παρά τη ζέστη, μπουφάν μηχανής και δεν κατάλαβε τίποτα.

Σας φαίνονται υπερβολικά; Σας διαβεβαιώ ότι πρόκειται για ενδεικτικά μόνο συμβάντα μιας διαδρομής που κράτησε περίπου μία ώρα και ένα τέταρτο και μόνο σε μία μέρα που εκτάκτως χρησιμοποίησα το αυτοκίνητο, γιατί συνήθως κυκλοφορώ με τα ΜΜΜ.

Δεν θα ήθελα να αναλωθώ σε νουθεσίες και γκρίνιες, γιατί ήδη ο καύσωνας έκανε την εμφάνισή του και είμαστε όλοι σίγουρα πολύ κουρασμένοι. Θέλω, ωστόσο, να σταθώ σε κάτι συγκεκριμένο.

Η συμπεριφορά μας σε όλους τους τομείς είναι απαράδεκτη. Προφανώς, δεν θέλω να γενικεύσω και να τους βάλω όλους σε ένα τσουβάλι. Όμως, ειλικρινά, πείτε μου ότι δεν τα βλέπετε κι εσείς κάθε μέρα και ότι απλώς ήταν τυχαία περιστατικά. Καθημερινά περνώ από κάδους απορριμμάτων και βλέπω σκουπίδια γύρω τους και όχι μέσα τους. Και δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό.

Η δε οδική συμπεριφορά είναι για να γίνουμε όλοι θρήσκοι. Αναρωτιέμαι, δεν σκέφτονται ή δεν τους ενδιαφέρει. Κι αν δεν σκέφτονται, γιατί παίρνουν τιμόνι; Κι αν δεν τους νοιάζει, γιατί δεν είναι ήδη φυλακή;

Συνεχώς απαιτούμε από τους Δήμους καθαρές πόλεις, όμως, εμείς δεν κάνουμε παρά ελάχιστα για να μην βρωμίζουν περισσότερο από ό,τι ήδη είναι. Την ίδια ώρα, καθημερινά ακούμε για θανατηφόρα τροχαία, από ανθρώπινη αμέλεια, όμως, γινόμαστε ακόμα πιο επιθετικοί και ασυνείδητοι.

Θα μου πείτε, τόσα συμβαίνουν γύρω μας, σοβαρά και τραγικά, το πεταμένο κουτάκι σε πείραξε; Όχι. Δεν με πείραξε περισσότερο από τη Γενοκτονία στη Γάζα, ούτε για τη χυδαιότητα των αθλητικών παραγόντων που ξεπήδησε το τελευταίο διάστημα, ούτε προφανώς από την αθλιότητα της Κεντρικής διοίκησης στη διαχείριση και διάλυση του κοινωνικού Κράτους. Όμως, αν δεν θυμώσω και με το πεταμένο κουτάκι, θα γίνει στοίβα και μετά θα πρέπει να θυμώσω με το Δήμο που δεν κάνει ούτε αυτός καλά τη δουλειά του. Αν δεν εξοργιστώ με τον οδηγό που περνάει με κόκκινο, κάποια μέρα κάποια μάνα θα κλαίει το παιδί της.

Πρέπει να το καταλάβουμε όλοι. Κάτι μικρό δεν θα αλλάξει τον κόσμο σε μια μέρα. Όμως, πολλά μικρά μικρά, είναι ψηφίδες που, νομοτελειακά, μια μέρα θα τον αλλάξουν. Αν δεν είσαι ικανός να πετάξεις έστω ένα κουτάκι αναψυκτικού, πώς μπορείς να απαιτήσεις να αλλάξει ο κόσμος για σένα; Σκέψεις ενός καλοκαιριού που ξεκίνησε με λάθος τρόπο…

Την περασμένη Παρασκευή ξεκίνησε και για φέτος η περιπέτεια των μαθητών της Γ’ Λυκείου στις Πανελλαδικές εξετάσεις. Κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες, το μυαλό αναπόφευκτα πηγαίνει κοντά τρεις δεκαετίες πίσω, στα δικά μας μαθητικά χρόνια, όταν μοιραζόμασταν τις ίδιες ανησυχίες με τα σημερινά παιδιά. Η αγωνία, η προσμονή, η ελπίδα, το όνειρο. Αισθήματα άμεσα συνδεδεμένα με την ψυχοσύνθεση του εφήβου που δίνει τις πιο σημαντικές εξετάζεις της ζωής του μέχρι εκείνη την ώρα.

Με την έναρξη των εξετάσεων κάνω δύο συγκεκριμένες αναρτήσεις στον προσωπικό μου λογαριασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η μία, με το θέμα της Έκθεσης Γ’ Δέσμης που μας είχε πέσει, με το οποίο ξεκινήσαμε τη δική μας περιπέτεια εγώ και οι συμμαθητές μου. Ένα κείμενο του Ηλία Σπυρόπουλου για το πόσο απαραίτητο είναι το γέλιο στη ζωή μας και ένα γνωμικό του Ασημάκη Πανσέληνου που κατέληγε ως εξής: «Η παρέα! Αυτή είναι η μόνη ελεύθερη ομάδα, ως τα σήμερα, στη ζωή των ανθρώπων».

Τότε δεν το γνωρίζαμε, αλλά στην πορεία των χρόνων αυτή ήταν ίσως από τις πιο σημαντικές συμβουλές που είχαμε δεχθεί στην σύντομη ζωή μας. Η παρέα. Εκείνες τις μέρες, κάποιοι έμελλε να αποχαιρετιστούμε και να μην συναντηθούμε ποτέ ξανά. Για κάποιους, πλέον δυστυχώς, είναι ήδη αργά γιατί «έφυγαν» πολύ νωρίς και μας άφησαν μόνο με την ανάμνησή νέων, χαμογελαστών ανθρώπων με όνειρα για ζωή. Ευτυχώς, με την πλειονότητα των συμμαθητών μας και με τη συνδρομή των Μ.Κ.Δ. έχουμε κρατήσει μια καλή σχέση και επικοινωνία και τα τελευταία χρόνια βρισκόμαστε τακτικά τουλάχιστον μία φορά το χρόνο. Αλλά, κάθε φορά, πάντα κάποιοι λείπουν. Αυτή είναι η πρώτη συμβουλή που δίνω στα παιδιά που αυτές τις μέρες δίνουν τη μάχη τους. Όταν με το καλό τελειώσουν τις εξετάσεις, να μαζευτούν όλοι μαζί και, αφού βγάλουν μια μεγάλη ανάσα ανακούφισης, να κάνουν μια τεράστια αγκαλιά όλοι μαζί και να κρατήσουν αυτή τη στιγμή για πάντα.

Η δεύτερη ανάρτηση που κάνω είναι λιγότερο στενόχωρη. Πάντα, όταν ξεκινούν οι Πανελλαδικές, θυμάμαι εκείνο το ωραίο τραγουδάκι του αγαπημένου Φοίβου Δεληβοριά, με τον τίτλο «Τριτοδεσμίτισσα». Ο λόγος προφανής. Έχοντας περάσει εκείνα τα τρυφερά χρόνια ξενυχτώντας και διαβάζοντας ανελέητα τα ρητά του Ρουσσώ και του Μοντεσκιέ και τα “Ovidius poeta in Terra Pontica exulat…”, κάπου εκεί στις χαραμάδες τριγυρνοβολούσε και το γλυκό μικρόβιο του έρωτος. Στα διαλείμματα των διαβασμάτων, τα χαρτάκια με τους στίχους και τις αφιερώσεις, τα μυστικά τηλέφωνα (δεν υπήρχαν κινητά τότε για να… κάνουμε τη δουλειά μας σαν άνθρωποι!), τα αθώα φλερτ που ξεπηδούσαν μέσα από την αλληλοσυμπαράσταση φέρνουν ξανά όμορφες, γλυκές αναμνήσεις. Και αυτή είναι η δεύτερη συμβουλή που στέλνω στα παιδιά.

Η ζωή είναι ό,τι περιλαμβάνεται έξω, γύρω και πέρα από κάθε ειδών εξετάσεις. Μη φοβηθείτε ποτέ να ονειρευτείτε, να ερωτευτείτε, να ταξιδέψετε, να τσαλακωθείτε.

Μάχες θα δώσετε πολλές. Κάποιες θα τις κερδίσετε, κάποιες όχι. Στο τέλος της ημέρας τίποτα από όσα μπορεί να πετύχεις στη ζωή σου, μικρά ή μεγάλα, δεν έχουν καμία αξία, αν δεν είναι εκεί οι φίλοι σου να το μοιραστείτε.

Καλή δύναμη σε όλα τα παιδιά.

Κάποιες φορές, η δουλειά μας υποχρεώνει να γράφουμε κείμενα σκληρά που ίσως ενοχλήσουν, αλλά, πίστεψέ με, αγαπητέ αναγνώστη, κανείς μας δεν θα είχε αυτή την πρόθεση, αν η ίδια η ζωή δεν δίνει τις αφορμές.

Τούτες τις ώρες που μιλάμε, στη Γάζα συντελείται μια απίστευτης αγριότητας Γενοκτονία, που δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους. Δεκάδες χιλιάδες παιδιά απειλούνται με θάνατο από την πείνα, την ώρα που η Διεθνής Κοινότητα, ενώ έως τώρα κώφευε, μπροστά στις αντιδράσεις του κόσμου, που πλέον αρχίζουν να ακούγονται πιο έντονα, αρχίζει να ψελλίζει σκέψεις να σταματήσει η αιματοχυσία.

Να ξεκαθαρίσουμε κάτι, γιατί σίγουρα θα παρεξηγηθούμε. Πίσω από αυτό το καθαυτό πανανθρώπινο αίτημα για Δικαιοσύνη, Ειρήνη και κατάπαυση του πυρός σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη κι αν συμβαίνει, δεν υπάρχει καμία ιδεολογική προσέγγιση, κανένα ίδιον όφελος, καμιά κομματική οδηγία. Ας φερθούμε, επιτέλους, σοβαρά για μια φορά στην ενήλικη ζωή μας. Είμαστε άνθρωποι, πολίτες του κόσμου, γονείς, φίλοι, εραστές, που το μόνο που απαιτούμε από αυτή τη ζωή, την τύχη της οποίας αποφασίζουν άλλοι, είναι να ζούμε σε χώρες και τόπους που δεν θα πεθαίνουν τα παιδιά μας στους δρόμους από την πείνα, τις αρρώστιες και τις ρουκέτες. Απλά, εξηγημένα, ξεκάθαρα. Ποιος ιδεολογικός, πολιτικός, κομματικός χώρος ορίζει ως επιθυμία το αντίθετο; Επειδή τα δάχτυλα είναι πολύ μικρά για να κρυφτούμε από πίσω, σε αυτό το θέμα, δεν υπάρχει καν δίλημμα. Ή είσαι με τον άνθρωπο ή δεν είσαι άνθρωπος. Τελεία, παύλα.

Ότι αυτή τη στιγμή το Ισραήλ επιτελεί μια Γενοκτονία εις βάρος της Παλαιστίνης, με τις ευλογίες ισχυρών δυνάμεων και επιχειρηματικών συμφερόντων, είναι ένα γεγονός αναμφισβήτητο. Ότι θα πρέπει αυτό το μακελειό να σταματήσει… χτες είναι επίσης ξεκάθαρο. Οποιοδήποτε επιχείρημα προς την αντίθετη κατεύθυνση, λυπάμαι αν το μαθαίνετε από μένα, αλλά δεν έχει καμία θέση σε δημοκρατικές ή φιλάνθρωπες αναφορές. Είναι ξεκάθαρα φασιστικό, απάνθρωπο και χυδαίο. Ορίστε, πάλι με έκαναν να χρησιμοποιήσω λεξούλες που δεν μου αρέσουν.

Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να σας εξοργίσω κι εσάς, έτσι, επειδή είμαστε πια μια μεγάλη παρέα. «Είμαστε με το Ισραήλ γιατί μας αρέσει ο σεβασμός στην ανθρώπινη ύπαρξη και στην ανθρώπινη ελευθερία, και στην περιοχή εκείνη, σεβασμό στην ανθρώπινη ύπαρξη και ελευθερία δείχνει το Ισραήλ, όχι η Γάζα».  Ναι, ξέρετε ποιος το ξεστόμισε αυτό και, μάλιστα, χωρίς να κοκκινίσει. Ο υπουργός Υγείας της χώρας που έχει αποφασίσει ότι θα διαλύσει το υγειονομικό της σύστημα, κρίνει ότι μια χώρα που εδώ και μήνες βομβαρδίζει ανηλεώς έναν λαό που ψάχνει να βρει επιτέλους την ύπαρξή του στο χάρτη, που αφήνει να πεθαίνουν χιλιάδες παιδιά καθημερινά, για να κάνουν ορισμένοι μπίζνες με οπλικά συστήματα και όχι μόνο, ναι αυτός, θεωρεί ότι το να εξοντώσεις έναν λαό είναι «σεβασμός στην ανθρώπινη ύπαρξη και στην ανθρώπινη ελευθερία».

Την ίδια ώρα, η ελληνική Κυβέρνηση – αλίμονο – όχι μόνο δεν πήρε θέση, αλλά έχει εξαπολύσει όλο τον χυδαίο όχλο της για να υπερασπιστεί τον «σύμμαχό» της. Η ντροπή έχει χάσει πλέον κάθε νόημα.

Στη χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία – άλλο που μας “εκνεύρισε” προχθές που στην πολύ σημαντική διοργάνωση της Eurovision το παραπάνω ισχυρίστηκε η Ελβετία κι εμείς… σκίσαμε τα μαγιό μας – στη χώρα που μόλις λίγες μέρες πριν τιμούσαμε την Ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων, που έχει ζήσει την προσφυγιά σε κάθε μόριο του οργανισμού της, σε αυτή τη χώρα, το επίσημο ελληνικό Κράτος στηρίζει με σθένος έναν σύγχρονο “σφαγέα”. Και δεν ντρέπεται να ξεστομίζει με κάθε τόνο ότι όλες οι φωνές να σταματήσει αυτή η σφαγή, προέρχονται από… “κομμούνια”.

Λυπάμαι, αλλά θα σταματήσω εδώ. Νομίζω ότι πλέον όλοι ξέρουν. Ο καθένας, ας πορευτεί με την δική του συνείδηση. Το δεδομένο, ωστόσο, είναι ένα και συγκεκριμένο: Ή με τον άνθρωπο ή με τα καθάρματα. Όταν θα έρθει η ώρα των απολογισμών, να δούμε από ποιον Θεό θα ζητήσουν συγχώρεση μερικοί μερικοί.

Πριν από λίγες μέρες είχα την χαρά να συντονίσω μια συζήτηση μεταξύ μαθητών που
συμμετέχουν στο πρόγραμμα «Σχολείο-Πρεσβευτής» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPAS)».

Στο πρόγραμμα συμμετέχουν μαθητές Λυκείου, οι οποίοι καλούνται να υλοποιήσουν δράσεις
ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, κυρίως των συνομήλικων τους, πάνω στα θέματα της
λειτουργίας των θεσμών της Ε.Ε. Τα παιδιά, με εντυπωσιακό αίσθημα ενσυναίσθησης και
διάθεση να γνωρίσουν τον κόσμο, αναφερθήκαν τόσο στα δικαιώματά των πολιτών της Ε.Ε.,
αλλά και στον ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς επίσης τα fake news, την κλιματική
αλλαγή, αλλά και πως αντιλαμβάνονται οι νέοι άνθρωποι την Ε.Ε. και τι είναι αυτό τελικά που
θεωρούν ότι προσφέρει η συμμετοχή της χώρας μας σε αυτή την Ένωση.

Κάποια στιγμή, η συζήτηση ήρθε στο πώς οι ίδιοι ονειρεύονται το μέλλον τους. Η απάντηση –
μαχαιριά στην καρδιά ήρθε αυθόρμητα από έναν μαθητή της Γ΄ Λυκείου, ένα δίμετρο
παλικαράκι με μακριά μαλλιά και έντονο βλέμμα που φωνάζει για ζωή. «Σίγουρα έξω από την
Ελλάδα και πιθανότατα κάπου αρκετά μακριά».

Όπως εξήγησε, ονειρεύεται να ασχοληθεί με την επιστήμη της Πληροφορικής, ενώ ήδη έχει κάνει τη σχετική έρευνα αγοράς του, έχοντας εντοπίσει πανεπιστήμια στη Δανία που τον ενδιαφέρουν και εξετάζει το ενδεχόμενο να κάνει αίτηση να τον δεχθούν, όταν ολοκληρώσει το σχολείο. Μάλιστα, επειδή, όπως είπε, οι γονείς του είναι απλοί άνθρωποι της βιοπάλης και δεν έχουν τη δυνατότητα να τον βοηθήσουν πολύ,
ο ίδιος έχει κάνει έρευνα και σε προγράμματα, όπου μπορεί παράλληλα να δουλεύει για να
μπορεί να στηρίξει μόνος του τον εαυτό του έπειτα από ένα δυο μήνες – τόσο υπολόγιζε θα
άντεχαν εκείνοι να καλύψουν τα έξοδά του.

Δεν ξέρω ποιο από τα δύο ήταν το πιο συγκλονιστικό. Ότι ένα 17χρονο παιδί έχει τόσο
συγκροτημένη σκέψη και ενσυναίσθηση, ώστε να τα έχει υπολογίσει όλα προκειμένου και να
κάνει το όνειρό του πραγματικότητα χωρίς να επιβαρύνει τους γονείς του, κάτι που
επιδεικνύει αξιοσημείωτη ωριμότητα για την ηλικία του; Ή το γεγονός ότι η απάντησή του στο
πού βλέπει το μέλλον του ήταν σχεδόν ενστικτώδης «πολύ μακριά από την Ελλάδα».

Ένα πράγμα που με πλήγωνε βαθιά τη διετία που επέλεξα κι εγώ να αναζητήσω μια καλύτερη
έξω από τα σύνορα της Ελλάδας ήταν ότι έβλεπα σε πολύ κόσμο αυτή τη ματαίωση ότι εδώ,
τίποτα δεν έχει μέλλον. Σκεφτόμουν ότι, αφού εγώ έφτασα να περάσω τα 40 και μετά από
δυόμιση δεκαετίες σκληρής δουλειάς και εμπειρίας στη ζωή για να πω ότι δεν έχει νόημα να
προσπαθώ περισσότερο, πώς θα μπορούσαν οι νέοι άνθρωποι να αντέξουν;

Δυστυχώς, βλέπω συνεχώς νέα παιδιά να έχουν την πρόθεση να ανοίξουν την πόρτα, να
πετάξουν μακριά, να την κλείσουν, να κλειδώσουν και να πετάξουν το κλειδί της επιστροφής
στον ωκεανό. Με πληγώνει, το ξαναγράφω. Γιατί αυτό σημαίνει ότι, όχι μόνο δεν καταφέραμε

να τους προσφέρουμε αυτά που ονειρεύονταν, αλλά βλέπουν πως δεν υπάρχει και καμία
περίπτωση αυτό να συμβεί ούτε και στις επόμενες γενιές.

Και κάτι τέτοιες στιγμές που έρχονται στο μυαλό ακόμα πιο έντονα οι στίχοι του Ανδρέα
Πανταζή στο «Φοβάμαι», που μελοποίησε μαεστρικά ο Γιάννης Ζουγανέλης και τραγούδησε
πριν από 42 χρόνια ο ανυπέρβλητος Βασίλης Παπακωνσταντίνου πως «σε πολυεθνικό
μονόδρομο, το μέλλον μου δώσαν αντιπαροχή».

Άραγε, είμαστε περήφανοι για το μέλλον που ορίσαμε για τα παιδιά μας; Άραγε, θα κάνουμε
κάτι έστω και την ύστατη στιγμή να σώσουμε την αξιοπρέπεια της γενιάς μας; Άραγε, για το
σάπιο οικοδόμημα που χτίσαμε, άξιζε να δοθεί αντιπαροχή το μέλλον των παιδιών μας; Είμαι
βέβαιος πως οι ιστορικοί του μέλλοντος θα είναι πραγματικά πολύ σκληροί απέναντί μας.

Μάλιστα, η Ελληνική Πολιτεία, αναγνωρίζοντας το έργο του διεθνούς ανθρωπιστικού κινήματος, φωταγώγησε την Βουλή των Ελλήνων με τα χρώματα του Ερυθρού Σταυρού.

Στην τελετή τιμήθηκε από τον πρόεδρο του Ε.Ε.Σ. Dr. Αντώνιο Αυγερινό, ο Ύπατος Πρόεδρος της AHEPA, Σάββας Τσίβικος, για το φιλανθρωπικό, κοινωνικό και ανθρωπιστικό του έργο, με την Ανώτερη Τιμητική Διάκριση του Χρυσού Σταυρού, μετά χρυσού κλάδου Δάφνης.

Παράλληλα, τιμήθηκε ο πρόεδρος του Δ.Σ. της Hellenic Energy, Σπήλιος Λιβανός, για την σταθερή και πολύπλευρη υποστήριξη της εταιρείας προς το έργο και τις δράσεις του Ε.Ε.Σ., καθώς και ο Γενικός Διευθυντής της Εταιρείας «PULSE RESEARCH & CONSULTING», Γιώργος Αράπογλου για την μεγάλη πανελλαδική έρευνα κοινής γνώμης για τον Ε.Ε.Σ. που διεξήγαγε αφιλοκερδώς η εταιρεία του. Σημειώνεται ότι, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, απένειμε τιμητικές πλακέτες στους δημοφιλείς καλλιτέχνες, Μιχάλη Χατζηγιάννη και Γιώργο Τσαλίκη για την αφιλοκερδή προσφορά τους στην δημοσιοποίηση/κοινοποίηση του ανθρωπιστικού έργου του Οργανισμού.

Την παρουσίαση της εκδήλωσης πραγματοποίησε η δημοσιογράφος Ελένη Χρονά.

Την μεγάλη ετήσια εκδήλωση του Ε.Ε.Σ. τίμησαν με την παρουσία τους και απηύθυναν χαιρετισμό κορυφαία στελέχη της πολιτικής και πολιτειακής ηγεσίας της χώρας, όπως ο εκπρόσωπος του Προέδρου της Ελληνικής Κυβέρνησης και Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, η Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως, η Υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη, ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ο Υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, ο Βουλευτής Επικρατείας και εθελοντής Σαμαρείτης – Διασώστης Γιώργος Σταμάτης και ο Ευρωβουλευτής, Γιώργος Αυτιάς.

Το «παρών» από τον Δήμο Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας έδωσαν ο δήμαρχος Γιάννης Τομπούλογλου, ο αντιδήμαρχος Οικονομικών και αντιπρόεδρος του ΠΠΙΕΔ Κωνσταντίνος Τομπούλογλου, η αναπληρώτρια δημάρχου – αντιδήμαρχος Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών, Υπηρεσίας Δόμησης, Φιλοζωίας και Αυτοτελούς Γραφείου Επικοινωνίας και Δημοσίων Σχέσεων Ευτυχία Παπαλουκά, ο αντιδήμαρχος Καθημερινότητας Νέας Φιλαδέλφειας Παναγιώτης Αθανασόπουλος, ο αντιδήμαρχος Πληροφορικής, Ψηφιακού Μετασχηματισμού, Προστασίας και Προαγωγής της Δημόσιας Υγείας και Εθελοντισμού Γιώργος Κελλίδης και ο πρώην υποψήφιος δήμαρχος και Ιδρυτής της «Συμπαράταξης» Χάρης Τομπούλογλου.

Από το Τοπικό Τμήμα Ε.Ε.Σ. Νέας Φιλαδέλφειας παρέστη η πρόεδρος Ρένα Χωρέμη -Θωμοπούλου.

Η Παγκόσμια Ημέρα Νοσηλευτών τιμάται την 12^η Μαΐου κάθε χρόνου, ημέρα γέννησης της Βρετανίδας πρωτοπόρου της σύγχρονης νοσηλευτικής επιστήμης, Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ.

Είναι μια μέρα τιμής σε όλους εκείνους τους ακούραστους εργάτες, τις περισσότερες φορές αφανείς ήρωες των νοσοκομείων, που εργάζονται νυχθημερόν για να συνεπικουρήσουν τους γιατρούς, στην προσπάθεια να προσφέρουν στους ασθενείς και νοσηλευόμενους την φροντίδα που τους αξίζει. Τη φροντίδα που αξίζει σε κάθε άνθρωπο ως αναφαίρετο δικαίωμα στην πρόσβαση στην Υγεία και την περίθαλψη.

Ίσως το ξέρουν ελάχιστοι, αλλά η ζωή τα έφερε έτσι, ώστε κάποτε να βρεθώ πολύ κοντά στο να ασκήσω το λειτούργημα του Νοσηλευτή. Η διετής φοίτησή μου στο τότε ΤΕΙ Νοσηλευτικής Αθηνών, πριν η αέναη ανάγκη μου να κυνηγώ τα όνειρά μου και εγκαταλείψω για να ακολουθήσω το άλλο λειτούργημα, αυτό του δημοσιογράφου, μου άνοιξε το δρόμο στο να γνωρίσω μια υπέροχη επιστήμη που μόνο γνώμονά της έχει τη φροντίδα των ασθενών και την ανιδιοτελή προσφορά. ΄

Και, όμως, ουδέποτε έχουν τιμηθεί με τον ουσιαστικό τρόπο που τους αξίζει. Και, όταν λέω να τιμηθούν, δεν εννοώ, φυσικά, τις αστείες κυβερνητικές προτροπές να βγούμε στα μπαλκόνια να τους χειροκροτούμε τον καιρό της πανδημίας, την ώρα που εκείνοι που έπαιρναν αποφάσεις τους εξευτέλιζαν ως ανθρώπους και ως εργαζόμενους. Αναφέρομαι στην στήριξη την ουσιαστική, την πραγματική, αυτή που εδώ και χρόνια ουρλιάζουν ότι οδηγεί το ΕΣΥ σε κατάρρευση.

Την ώρα που ο αρμόδιος Υπουργός, σε μια ασυγκράτητη κρίση ναρκισσισμού και εγωπάθειας που αγγίζει τα όρια της ανάγκης ψυχοπαθολογικής διερεύνησης, επαίρεται ότι τα νοσοκομεία μας λειτουργούν άψογα και είναι ένας παράδεισος, τον οποίο ζηλεύουν όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά εσχάτως και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η ανακοίνωση της ΠΟΕΔΗΝ με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νοσηλευτών έρχεται να παρουσιάσει την σκληρή πραγματικότητα.

«Τα νοσοκομεία λειτουργούν με νοσηλευτικό προσωπικό εξουθενωμένο, με εξαντλητικά ωράρια, σε αντιστοιχία ένας νοσηλευτή προς 30 και 40 ασθενείς και με χαμηλούς μισθούς», αναφέρεται. Και αυτή είναι μόνο η μία εικόνα. Η άλλη εικόνα είναι όχι μόνο η παντελής διάθεση από την πλευρά της πολιτικής ηγεσίας να κάνουν το παραμικρό για να σώσουν την όποια αξιοπρέπεια έχει απομείνει στο ΕΣΥ, αλλά η σχεδόν λυσσασμένη προσπάθεια περαιτέρω απαξίωσής του, σε βαθμό που είναι προσβλητικός για την κοινωνία.

Τα πολυδιαφημισμένα απογευματινά χειρουργεία κατέρρευσαν πριν καλά καλά ωριμάσουν, γιατροί και νοσηλευτές μένουν απλήρωτοι, οι λίστες αναμονής όλο και μακραίνουν, ασθενείς περιμένουν… μια κατάσταση χαοτική.

Οι καρκινοπαθείς περνούν καθημερινά έναν απίστευτο Γολγοθά, προκειμένου να έχουν πρόσβαση στα φάρμακά τους. Φάρμακα που τους εξασφαλίζουν την επιβίωση ή έστω την παρηγορία τους.

Την ίδια ώρα, οι νοσηλευτές φωνάζουν ότι οι μονάδες είναι άδειες από προσωπικό, που καταρρέει από την κόπωση και την εξάντληση, την οποία προσφέρουν με το ελάχιστο μισθολογικό αντίτιμο και ο υπουργός ουρλιάζει – γιατί μόνο αυτό ξέρει να κάνει – ότι «μα, τι λέτε, εδώ σας έβαψα τους τοίχους»! Έχει πάψει πια να είναι αστείο. Γιατί εδώ παίζουμε με τις ζωές μας.

Το ΕΣΥ που οραματίστηκε και υλοποίησε ο αείμνηστος Γιώργος Γεννηματάς, έχει καταντήσει πλέον έρμαιο ιδιωτικών συμφερόντων, μικροπολιτικών και πεδίο αυτοθαυμασμού και Λουδοβίκειας αυτοαποθέωσης πολιτικά ολίγιστων ανδρών, που όμως κρατούν στα χέρια τους τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων.

Το ΕΣΥ πλέον διαλύθηκε και, αν θέλουμε να κοιτάξουμε την πραγματικότητα κατάματα, δύσκολα έχει πια επιστροφή. Από εδώ και πέρα έρχεται η ώρα των ευθυνών. Για όλους μας. Γιατί, όταν θα έρθει η ώρα των απολογισμών, το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να αναρωτηθούμε δεν είναι αν χειροκρότησες, όπως σε προέτρεψαν τους νοσηλευτές, αλλά… ΕΣΥ, τι έκανες;

H σύγχρονη ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από τραγωδίες, ξεριζωμούς και προσφυγιά. Μια από τις πλέον τραγικές περιόδους που σημαδεύτηκαν από τον βίαιο ξεριζωμό των Ελλήνων από τις πατρογονικές τους εστίες, αφηγείται ο συγγραφέας Κωνσταντίνος Τριανταφυλλάκης στο βιβλίο του με τίτλο «Η Έξοδος των Θρακών».

Μέσα από τις αληθινές ιστορίες, που του αφηγήθηκαν ο παππούς, η γιαγιά του και πολλοί άλλοι ξεριζωμένοι Έλληνες, παρουσιάζει τον βάναυσο ξεριζωμό των Ελλήνων από την Ανατολική Θράκη, ένα από τα πιο δραματικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, μια «Γενοκτονία», όπως ο ίδιος αναφέρει, που ακόμα αναζητά τη δικαίωση για τους ανθρώπους που είδαν σε μια νύχτα να χάνονται οι πατρίδες τους.

Ο συγγραφέας μίλησε στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ για τις ιστορίες και τις εικόνες που σημάδεψαν μια γενιά προσφύγων, τα μεγάλα πολιτικά λάθη και τον «βρώμικο» ρόλο των συμμάχων, που έφεραν μια ακόμα σύγχρονη τραγωδία, οι πληγές της οποίας παραμένουν ακόμα ανοικτές.

Συνέντευξη: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΡΑΠΟΓΛΟΥ

Το βιβλίο σας αφηγείται μια ακόμα πτυχή της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας. Μια ακόμα ιστορία ξεριζωμού, αυτή τη φορά των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης. Η οικογενειακή ιστορία ήταν η πηγή της έμπνευσης;

Το βιβλίο αυτό κατά μια έννοια το γράφω από τότε που ήμουν παιδί. Μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες του παππού μου, του Αναστάση, που έδωσε και το όνομα στον κεντρικό ήρωα του βιβλίου. Όμως δεν ήθελα να γράψω μόνο τη δική του ιστορία. Ήθελα να γράψω τις ιστορίες όλων των Θρακιωτών. Είναι μια ιστορία δύσκολη. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας πέρασαν βάσανα, για τα οποία δεν υπάρχουν λόγια. Και μέσα από αυτά, τα οποία προσπάθησα να τα παρουσιάσω όσο πιο λεπτομερώς μπορούσα, παρουσιάζεται το ιστορικό πλαίσιο της εποχής, οι συνέπειες του εθνικού διχασμού, ο ρόλος των συμμάχων και τα λάθη που έγιναν. Εγώ θεωρώ πως η Ανατολική Θράκη μπορούσε να σωθεί. Μέσα από τις ιστορίες που παρουσιάζονται, οι οποίες είναι όλες αληθινές, εκπληρώνω ένα χρέος και αποτίω έναν φόρο τιμής στους προγόνους μου και στην ιστορία τους που δεν πρέπει να αφήσουμε να ξεχαστεί.

Συνήθως, οι άνθρωποι που έχουν ζήσει αυτές τις εμπειρίες δεν μιλούσαν γι’ αυτά. Ήταν έτσι και ο παππούς σας;

Ήταν έτσι ακριβώς. Ο παππούς μου είχε μια φοβερή προσωπική ιστορία. Ήταν πεχλιβάνης, παλαιστής, πολύ δυνατός άνθρωπος. Σε πολύ νεαρή ηλικία έφυγε και πήγε στο μέτωπο της Μικράς Ασίας να πολεμήσει. Έφτασε, μάλιστα, ψηλά στην ιεραρχία, ήταν κοντά σε μεγάλους στρατηγούς της εποχής. Σε μια μάχη τραυματίστηκε, με ένα σοβαρό, διαμπερές τραύμα, λίγο πάνω από την καρδιά. Επιβίωσε, ανάρρωσε και μόλις τελείωσε η πρώτη φάση του πολέμου, επέστρεψε στην Ανατολική Θράκη. Ο ίδιος, ωστόσο, δεν μιλούσε ποτέ γι’ αυτά. Για μένα ήταν ένας ήρωας, αλλά εκείνος δεν το έβλεπε έτσι. Πίστευε ότι όλα αυτά τα έκανε γιατί αυτό πρόσταζε το καθήκον προς την πατρίδα. Αυτή ήταν η θεώρησή του για τα πράγματα. Όλες τις ιστορίες που μου έλεγε, του τις έβγαζα με πολλή δυσκολία.

Δεν ήθελε να μας αποκαλύψει το ένδοξο κομμάτι του. Του ξέφυγαν κάποια πράγματα. Γιατί θεωρούσε ότι έπρεπε να τα κάνει. Δεν είναι ότι το έκανε για να φανεί σπουδαίος. Δεν τον ενδιέφερε. Οι άνθρωποι είχαν μια αίσθηση προσωπικής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα. Η πατρίδα ήταν η ασφάλεια. Να κυκλοφορείς και να είσαι ελεύθερος άνθρωπος. Αυτό δεν μπορούμε να το καταλάβουμε εμείς γιατί γεννηθήκαμε ελεύθεροι.

Τι συνέβη μετά την επιστροφή του;

Επέστρεψε, γνώρισε τη γιαγιά μου, έκαναν έξι κόρες, ζούσαν όμορφα. Και σε μια στιγμή, υποχρεώθηκε να φορτώσει σε ένα κάρο την οικογένεια και ό,τι χωρούσε ακόμα από το βιός τους και μέσα σε 15 μέρες, να εγκαταλείψουν το σπίτι τους! Τι να πάρεις σ’ ένα κάρο και τι ν’ αφήσεις; Ήταν τραγικές στιγμές.

Η οικογένεια απεικονίζεται στο εξώφυλλο του βιβλίου σας.

Ναι, είναι ο παππούς μου ο Αναστάσιος, η γιαγιά Ευπραξία και οι κόρες τους: η θεία Δήμητρα, η μάνα μου Καλλιόπη, η Θεοδώρα, η Τριάδα, η Δήμητρα και η Ελένη. Έξι κόρες. Βεβαίως, υπήρξαν και κάποια άλλα παιδιά που χάθηκαν. Και ένα που έπεσε στον ποταμό ενώ περνούσαν.

Ο «καπετάνιος» του βιβλίου, που έχει τη μαύρη πέτρα πίσω του, είναι ο παππούς Αναστάσης;

Ναι. Αλλά, όχι μόνο αυτός. Είναι όλοι μαζί. Ο χαρακτήρας αυτός, που έχει το όνομά του, έχει και πολλά στοιχεία του παππού μου, αλλά τα περισσότερα στοιχεία δεν είναι δικά του. Είναι από ιστορίες που άκουσα, τόσο από τον ίδιο, όσο και από τη μητέρα του, τη Θεοπούλα, στο πρόσωπο της οποίας βλέπω όλες τις γυναίκες του χωριού. Η Ευγενία του βιβλίου, που υποτίθεται ότι είναι η γιαγιά μου, είναι κι αυτή συνισταμένη πολλών άλλων ανθρώπων. Αυτό με προβλημάτισε, αλλά έτσι ήθελα να γίνει.

Να μην αφήσετε κάποιον απ’ έξω…

Ακριβώς. Και γιατί δεν ήθελα να αισθανθούν οι άλλοι αδικημένοι. Εγώ να γράψω για τον παππού μου, αλλά ποιος θα γράψει για τους άλλους; Οπότε αποφάσισα να γράψω για τους παππούδες όλους.

Σίγουρα έχετε συλλέξει συγκλονιστικό υλικό. Υπάρχουν, ωστόσο, ιστορίες που σας συγκίνησαν ιδιαίτερα;

Δύο είναι πολύ συγκλονιστικές ιστορίες και με παίδεψαν πάρα πολύ στο να τις γράψω.

Η μία αναφέρεται στον Απρίλιο του ’14, το «Μαύρο Πάσχα των Θρακών», που ήταν και η πρώτη έξοδος. Τους άνδρες από 15 ετών και πάνω, τους έστελναν στα τάγματα εργασίας. Οι ηλικιωμένοι και οι γυναίκες αποφάσισαν να φύγουν για την Ελλάδα. Στο λιμάνι της Ραιδεστού -και αυτή είναι μια ιστορία καταγεγραμμένη από αυτόπτες μάρτυρες- είχαν αγόρια και κορίτσια στα κρεοπωλεία, κρεμασμένα σε τσιγκέλια και περνούσαν οι έμποροι για τα αγόραζαν. Δεν το χωράει ο νους. Και επειδή τα πήγαιναν ξένοι πρέσβεις εκεί για να τους δουν και δεν ήθελαν να χαλάσει η… εικόνα, φόρτωναν σε άμαξες ζωντανούς, πεθαμένους, άρρωστους και τους έθαβαν όλους μαζί.

Τη δεύτερη, την αφηγείται ο Καζαντζάκης. Μέσα στην αγριάδα των στιγμών, πετάλωναν τους ηλικιωμένους ανθρώπους. Ειδικά τους Έλληνες. Τους ξεγύμνωναν τα πόδια, έπαιρναν ένα ξύλο και τους κάρφωναν. Είναι το πιο οδυνηρό πράγμα που μπορείς να φανταστείς.

Μια επίσης, πολύ μεγάλη στιγμή μεγαλείου, την οποία αναφέρω και στο βιβλίο, είναι όταν το «Αβέρωφ» πήγαινε στην Ουκρανία, σταμάτησε στην Κωνσταντινούπολη. Κατέβηκαν όλοι οι Έλληνες στην προκυμαία γιατί νόμιζαν ότι θα τους βοηθούσαν. Παιάνισαν τον Εθνικό Ύμνο και επικρατούσε μια αγαλλίαση ότι μετά το 1453 ήρθε η ώρα μας. Ένας Κρητικός παπάς, μαζί με έξι αξιωματικούς πήγαν και λειτούργησαν στην Αγία Σοφιά. Και έψαλλαν τον Ακάθιστο Ύμνο. Ήταν στιγμές συγκίνησης. Την άλλη μέρα, όταν ξύπνησαν το πρωί, το «Αβέρωφ» είχε φύγει για την Ουκρανία. Η γιαγιά μου μου είπε πως η μάνα της παραδέχθηκε ότι δεν θυμάται να έχει κλάψει άλλη φορά πιο πολύ.

Σε μια ακόμα αληθινή ιστορία που περιλαμβάνεται στο βιβλίο, μια γιαγιά όταν της είπαν να φύγει, βγήκε από το σπίτι, έχοντας στην ποδιά της μια κασέλα με τα οστά του άντρα της. Πήγε στο νεκροταφείο και περίμενε να τη σκοτώσουν εκεί.

Όταν, μάλιστα, έφευγε ο παππούς μου με τη γιαγιά μου, αυτός που έκλαιγε πιο πολύ από όλους ήταν ο επιστάτης τους, ο Ισμαήλ. Καθώς έβλεπε το κάρο από μακριά, είχε κάτσει αποκαμωμένος, εκεί απόμερα έκλαιγε και έλεγε έναν αμανέ… ο παππούς μου δεν τον ξέχασε ποτέ.

Είναι ιστορίες που ουσιαστικά δένουν τους ανθρώπους και αναδεικνύουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των λαών.

Ακριβώς. Θα αναφέρω ένα παράδειγμα. Όταν μπήκε ο ελληνικός στρατός το 1920 και έγινε η τελετή παράδοσης, πήραν όλοι λαμπάδες, κεριά, φαναράκια και πήγαν στα νεκροταφεία. Κάθισαν εκεί για να πούνε και στους νεκρούς ότι αναστήθηκαν, ότι ελευθερώθηκαν. Την ίδια ιστορία μετά από χρόνια, άκουσα να την αφηγείται, ο καθηγητής και προσωρινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας στη Μεταπολίτευση Μιχαήλ Στασινόπουλος. Ήταν αυτόπτης μάρτυς όταν έγινε η τελετή ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου, όταν οι άνθρωποι έκαναν το ίδιο που έγινε το 1920 και στην Ανατολική Θράκη.

Είναι το… γονίδιο των λαών;

Το γονίδιο, ο σεβασμός τους νεκρούς. Αυτό ως εικόνα ήταν συγκλονιστική. Μια παρόμοια εικόνα επίσης αφηγείται και ο Καζαντζάκης στον «Καπετάν Μιχάλη». Είναι μέρος του συλλογικού μας υποσυνείδητου.

Θα πρέπει να δυσκολευτήκατε πολύ να επιλέξετε μέσα από τόσο πλούσιο υλικό.

Η ιστορία αυτή έχει τόσες στιγμές μεγαλείου που δεν χωρούν σε ένα βιβλίο. Οι άνθρωποι αυτοί ζούσαν σε μια περίοδο με πολύ πυκνά γεγονότα. Κάθε μέρα ήταν μια νίκη. Γιατί δεν ήταν βέβαιο ότι θα ξημερώσουν. Κάθε μέρα ήταν ένας τιτάνιος αγώνας επιβίωσης.

Αγώνας, ανάμεσα σε πολλούς θανάσιμους εχθρούς…

Η γιαγιά μου έλεγε κάτι που δεν το είχα συνειδητοποιήσει, παρά μονάχα τα τελευταία χρόνια. Πάντα θεωρούσε τους Βούλγαρους χειρότερους από τους Τούρκους. Η περιοχή ήταν για μια διετία υπό βουλγαρική κατοχή. Οι Βούλγαροι ήταν πολύ πιο αυστηροί, τους έπαιρναν βαριές φορολογίες, έκαναν παιδομάζωμα, παρόλο που είχε καταργηθεί εδώ και αιώνες. Εν έτει 1912 έπαιρναν παιδιά για να φτιάξουν τη Μεγάλη Βουλγαρία. Ήταν δύο πολύ μαύρα χρόνια.

Ο Βενιζέλος πάντα φοβόταν τους Βουλγάρους. Κι ένας από τους λόγους που άφησε τις 70 χιλιάδες στρατού εκεί, ήταν γιατί φοβόταν πάντοτε ότι μπορούν να κατέβουν. Δεν ξεπέρασαν ποτέ ότι εμείς τους φράζαμε την έξοδο στο Αιγαίο.

Τι είναι αυτό που σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, εξακολουθεί να τροφοδοτεί αυτή την έχθρα, κυρίως με την Τουρκία;

Όπως έλεγε ο παππούς μου και πλέον έχω πειστεί, η Τουρκία μας θεωρούσε πάντα σαν πρώην υποτακτικούς της. Ακόμα και τώρα. Μας είχαν 400 χρόνια. Επιπλέον, η Τουρκία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία, στα τελευταία της χρόνια τουλάχιστον, ήταν μια πολυ-πολιτισμική αυτοκρατορία, όταν αρχίζει να εκσυγχρονίζεται βλέπει τον Ελληνισμό ως μια από τις πολύ ισχυρές μειονότητες που αναπτύσσονταν. Υπήρχαν ισχυρές φωνές που θεωρούσαν ότι οι Έλληνες μπορούσαν να ευημερήσουν καλύτερα στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και υπήρχαν και κάποιοι που ήθελαν και τη συνένωση των δύο χωρών. Επίσης, μην ξεχνάμε ότι ο Κεμάλ ήταν έτοιμος να συνθηκολογήσει και αυτό θα συνέβαινε αν το μέτωπο άντεχε λίγες μέρες ακόμα. Στο συλλογικό υποσυνείδητό τους, αυτό ήταν μεγάλο πλήγμα. Δεν ξεπερνιέται εύκολα.

Όσο για τις συνεχείς απειλές τους, πάντα θα σκέφτομαι κάτι που μου έλεγε η γιαγιά μου: Όταν είσαι μόνος το βράδυ και φοβάσαι, να τραγουδάς. Γιατί και εσύ αισθάνεσαι καλύτερα και ο άλλος σε υπολογίζει καλύτερα. Οι Τούρκοι, λοιπόν, λέγοντας όλα αυτά, περισσότερο τα λένε για να τα ακούνε οι ίδιοι. Για να τονώσουν το ηθικό τους. Αυτό όμως, με τον καιρό δημιουργεί μια γενιά φανατικών. Και, αντίθετα, σε εμάς, μια γενιά που μπαίνει σε άμυνα. Δυστυχώς, δεν βλέπω στα επόμενα χρόνια και δεκαετίες αυτό να φύγει από την τουρκική ρητορική.

Δεν παίζει ρόλο το γεωγραφικό; Αν η Τουρκία βρισκόταν σε άλλο σημείο, θα συμπεριφερόταν ίσως διαφορετικά;

Όχι, δεν είναι έτσι. Είναι η κουλτούρα του Ισλάμ. Εγώ θυμάμαι ως νεαρός μεταπτυχιακός φοιτητής, με μια φίλη μου κάναμε μια πολύ πρωτοποριακή εργασία για τα δεδομένα της εποχής. Το συμπέρασμα ήταν ότι το δυτικό σύστημα διακυβέρνησης δεν μπορεί να επιβληθεί σε μια μουσουλμανική χώρα. Ο αντίλογος τότε ήταν ότι, υποτίθεται ότι αυτό γίνεται στην Τουρκία. Το λεγόμενο κοσμικό Ισλάμ. Το κοσμικό Ισλάμ είναι ένας μύθος. Παίρνω από τα δύο τι με συμφέρει και κάνω ένα χειρότερο πράγμα. Το Ισλάμ είναι σε ευθεία αντίθεση με όλα· πολιτισμικά, πολιτιστικά, πολιτικά, όπως από όποια πλευρά και να το πάρεις με αυτό που λέμε εμείς δυτικό πολιτισμό. Αν διαβάσετε το Κοράνι, θα καταλάβετε γιατί δεν μπορούμε να συνυπάρξουμε. Η ευχή του Μωάμεθ του Προφήτη είναι η επέκταση. Αλλιώς δεν είσαι καλός μουσουλμάνος.

Συνεπώς, καταλήγουμε πάλι ότι το θέμα είναι θρησκευτικό;

Θα ανοίξουμε πολύ μεγάλη συζήτηση. Εγώ δεν πιστεύω στον πόλεμο των θρησκειών. Όχι ότι είναι παράγοντες που μπορείς να τους υποτιμήσεις. Είναι μια από τις κινητήριες δυνάμεις της ανθρώπινης προόδου. Αλλά πιστεύω ότι ειδικά στα δικά μας δεδομένα, εμείς υποτιμήσαμε -επιστρέφω στον Θουκυδίδη- τη δυνατότητα της υποβολής της ισχύος. Εμείς θα έπρεπε να έχουμε επενδύσει πάρα πολύ σε αυτό που λέγεται πολιτιστική διπλωματία. Να είμαστε μια χώρα που θα έχει τον πολιτισμό στην πρώτη της γραμμή, γιατί αυτό είναι το ισχυρό μας πλεονέκτημα. Και αυτό θα μας επέτρεπε να έχουμε συμμαχίες, να δημιουργούμε φιλίες και να έχουμε οικονομική άνοιξη. Αντίθετα, το ελληνικό κράτος ποτέ δεν ήταν αντάξιο των προσδοκιών ή των δυνατοτήτων του λαού. Και πολλές φορές τον εκμαύλιζε, για να τον έχει ως διαχειριστή της πολιτικής του εξουσίας. Δεν ξέρω πώς μπορεί να αλλάξει αυτό το πράγμα.

Στο βιβλίο μιλάτε και για τον «βρώμικο» ρόλο του συμμάχων.

Ο Βενιζέλος έκανε το λάθος να νομίζει ότι οι συμμαχίες διαρκούν… Ο Πάλμερ έχει πει ότι «η Μεγάλη Βρετανία δεν έχει ούτε μόνιμους φίλους ούτε μόνιμους εχθρούς. Έχει μόνιμα συμφέροντα». Και απορώ με το Βενιζέλο, που και ως μεταφραστής του Θουκυδίδη έπρεπε να πάρει το βασικό μάθημα που αναφέρεται στην ισχύ.

Ο Βενιζέλος έκανε το απονενοημένο με την εκστρατεία στην Ουκρανία για να ανατρέψουμε τον Λένιν και στείλαμε τον ανθό του ελληνικού στρατού. Δεν είχαμε λόγο να πάμε. Πήγαμε, όμως, και καταστράφηκε η Ομογένεια της Οδησσού. Αλλά αυτό δεν ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα. Αυτό ήταν η συμφωνία Λένιν – Κεμάλ. Η Τουρκία πήρε σε στρατιωτική ενίσχυση έναν σημαντικό προϋπολογισμό από τη Ρωσία.

Αμέσως μετά άρχισε η εγκατάλειψη. Οι πρώτοι που μας εγκατέλειψαν ήταν οι Ιταλοί. Όταν εμείς αποδεκατιστήκαμε, μας εγκατέλειψαν. Οι επόμενοι ήταν οι Γάλλοι, που όχι μόνο φεύγουν, αλλά παραδίδουν στον Κεμάλ και όλο τον οπλισμό. Και όχι μόνο αυτό. Του έδωσαν και ένα μεγάλο δάνειο. Μέχρι και στολές για τους φαντάρους τού χάρισαν. Άρα, λοιπόν, αυτή η συμμαχία που μας έστειλε να εφαρμόσουμε στην πράξη τη Συνθήκη των Σεβρών, την οποία κανείς δεν επικύρωσε, ήταν αυτοί που μας τράβηξαν το χαλί.

Πώς, λοιπόν, χαρακτηρίζετε τον Βενιζέλο ιδιοφυία με τόσο τραγικά λάθη;

Ο Βενιζέλος νόμιζε ότι μπορούσε να τα διαχειριστεί όλα αυτά. Ένας από τους λόγους που έχασε τις εκλογές του 1920, δεν είναι μόνο η υποχώρηση του στρατού, αλλά ότι, όντας σχεδόν για ένα χρόνο στο εξωτερικό, είχε χάσει την επαφή με την πραγματικότητα. Είχε παραμυθιαστεί ότι θα κάνει περίπατο στις εκλογές. Οι πολιτικοί που περιστοιχίζονται από κόλακες, ακούν μια πραγματικότητα, η οποία δεν έχει καμία σχέση με την αλήθεια. Ο Βενιζέλος πίστευε ότι είχε τη δυνατότητα, αλλά από την άλλη ο Κλεμανσό της Γαλλίας και ο Τσόρτσιλ της Αγγλίας, δεν το έβλεπαν έτσι. Στη δε Ιταλία, είχε ανέβει στην εξουσία ο Μουσολίνι. Άρα και οι φίλοι του έφυγαν από το προσκήνιο. Γι’ αυτό είπα ότι οι συμμαχίες δεν είναι μόνιμες. Όλες πάντα ως πρώτη προτεραιότητα είχαν τα συμφέροντά τους. Και η Αγγλία ήθελε τα πετρέλαια της Μοσούλης. Η Γαλλία ήθελε επίσης να έχει πρόσβαση εκεί. Και η Ιταλία είχε πάντα φιλοδοξίες. Αυτές οι χώρες ήταν μαζί μας όσο η ελληνική πολιτική εξυπηρετούσε τα συμφέροντά τους. Όταν η ελληνική πολιτική ή αδυνάτισε ή έπαψε να εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους ή άλλαξε τα δικά της συμφέροντα, όλες αυτές οι χώρες επαναπροσδιόρισαν τα δικά τους.

Επιστρέφοντας στο βιβλίο, νιώθετε την ικανοποίηση ότι είπατε την ιστορία του παππού, όπως θα ήθελε να ειπωθεί;

Δεν θα το έγραφα αυτό το βιβλίο, αν δεν ήταν ο παππούς μου. Το έγραψα για τον παππού μου και τη γιαγιά μου. Για κανέναν άλλο. Ήταν μια επιτέλεση ενός χρέους. Στο χωριό μου όλοι τέτοιες ιστορίες είχαν. Δεν ήταν μόνο ο παππούς μου. Απλά, εγώ, κάθε μέρα άκουγα τις ιστορίες του παππού μου. Και αυτοί οι άνθρωποι, επειδή πέρασαν από τη φωτιά, ήταν πολύ φειδωλοί. Δεν μιλούσαν εύκολα. Τον παππού μου έπρεπε να τον τσιγκλήσω πολύ για να μου πει δυσάρεστα πράγματα. Οι άνθρωποι που έχουν ταλαιπωρηθεί στη ζωή τους, δεν διαλαλούν την ταλαιπωρία τους. Την κρατάνε για την εαυτό τους. Άρα, σε κάποια από αυτά που έγραψα, ο παππούς μπορεί και να διαφωνεί. Γιατί μου τα είπε σε μια στιγμή αποκάλυψης. Δεν πήρα την άδειά του. Και είμαι βέβαιος ότι δεν θα του αρέσουν, με την έννοια ότι δεν θα ένιωθε πολύ άνετα να είναι το επίκεντρο.

Ποιο ήταν το πιο επώδυνο από όλα όσα σας διηγήθηκαν;

Σε αντίθεση με τους πρόσφυγες από τη Σμύρνη, όπου έφυγαν μακριά από τον τόπο τους και υπήρξε μια απόσταση, στην περίπτωση των Θρακών, τους χώριζε μόνο το ποτάμι. Θυμάμαι τον παππού να καθόμαστε σε ένα ύψωμα και να κοιτάει απέναντι και να βλέπει το σπίτι του. Αυτό δεν ξέρω πόσο δύσκολο ήταν να το διαχειριστεί.

Επέστρεψαν ποτέ έστω για λίγο;

Η γιαγιά, είμαι βέβαιος, ποτέ. Δεν το άντεχε. Ήταν ξεκάθαρη ότι δεν άντεχε να πάει ως «ξένη» στο σπίτι της. Για τον παππού, το μόνο που ξέρω και του ξέφυγε κάποια φορά σε μια συζήτηση, ήταν ότι πήγε μόνο μια φορά νύχτα, να κόψει ένα κλήμα και να το φυτέψει. Από αυτή την κληματαριά έχουμε καρπό μέχρι σήμερα. Αν ξαναπήγε, δεν ρώτησα και δεν  θα το μάθω ποτέ. Αν το έκανε, είμαι σίγουρος ότι θα ήταν μόνο νύχτα, γιατί δεν θα ήθελε να τον δει κανείς.

Πιστεύετε στο ότι κάποιος πεθαίνει πραγματικά όταν σταματάμε να μιλάμε για αυτόν;

Ο Κικέρων έχει πει ότι «η ζωή των νεκρών επαφίεται στη μνήμη των ζωντανών». Άρα όσο τους θυμόμαστε εμείς, ζουν και αυτοί. Εγώ το βιβλίο αυτό το έγραψα για τον παππού μου, αλλά και για τους άλλους παππούδες που μου έλεγαν επίσης ιστορίες. Άλλοι θα με βρίζουν, άλλοι θα με μαλώνουν, άλλοι θα γελάνε και θα λένε «τι έκανε»! Αλλά κατά βάθος πιστεύω ότι όλοι θα είναι ευχαριστημένοι. Γιατί όλοι θα βρουν κάποιο κομμάτι που θα τους άρεσε που το έγραψα.

Με τον ερχομό του Μαΐου ξεκίνησε και επίσημα η αντιπυρική περίοδος στη χώρα μας. Η Περιφέρεια Αττικής εξέδωσε ανακοίνωση με οδηγίες για το πώς πρέπει να συμπεριφερθούμε το επόμενο εξάμηνο, όσο δηλαδή διαρκεί η περίοδος, ώστε να προσέξουμε και να προστατέψουμε τα δάση μας, που κάθε χρόνο, όλο και λιγοστεύουν.

«Οι δασικές πυρκαγιές που εκδηλώνονται κάθε χρόνο στη χώρα μας οφείλονται κατά μεγάλο μέρος στην ανθρώπινη αμέλεια» αναφέρει στις εναρκτήριες γραμμές της η ανακοίνωση και δεν θα μπορούσε να βρει κάποιον να το αμφισβητήσει. Είναι ξεκάθαρο πως το ανθρώπινο χέρι – ακούσια ή εκούσια – είναι αυτό που τις περισσότερες φορές ευθύνεται για την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς, πριν η ίδια η φύση αναλάβει στη συνέχεια και αποφασίσει με ποιον τρόπο αυτή θα συνεχίσει.

Προφανώς και οφείλουμε είμαστε απολύτως προσεκτικοί στις δραστηριότητές μας, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, καθώς έχει αποδειχθεί πολλάκις πως μια απλή, στιγμιαία αμέλεια, μπορεί να αποβεί μοιραία. Απαιτείται ενημέρωση, πρόληψη, προστασία και, φυσικά, έγκαιρα αντανακλαστικά για την άμεση και έγκαιρη αντιμετώπισή της, εάν δεν αποτραπεί η εκδήλωσή της.

Αυτό είναι το δικό μας χρέος ως πολίτες και κανείς δεν πρέπει να αμελεί το δικό μας μέρος της «συμφωνίας». Κάθε συμφωνία, όμως, έχει δύο μέρη. Το καθένα οφείλει να εκπληρώνει το δικό του μερίδιο της ευθύνης. Και εδώ έρχεται η πλευρά της Πολιτείας. Γιατί, παρά τις όποιες προσπάθειες των πολιτών, ακόμα και με τα λάθη και τις αστοχίες τους, η Πολιτεία εδώ και χρόνια έχει αποδειχθεί ελαχιστότατη αναφορικά με την ικανότητά της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις.

Να διευκρινίσουμε κάτι για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις. Η Πολιτεία έχει αποδειχθεί έτσι, όχι οι Πυροσβέστες και οι δυνάμεις Πολιτικής Προστασίας, που κάθε καλοκαίρι αφήνουν τα κορμιά τους στη μάχη. Η Πολιτεία είναι η κεφαλή, είναι εκείνη που έχει το μηχανισμό, τη δικαιοδοσία, τον «κουμπαρά» για να οργανώσει έτσι το σύστημα που θα φέρει τη μεγαλύτερη αποδοτικότητα.

Είναι πολύ σωστό να υπενθυμίζονται στους πολίτες οι κίνδυνοι από τα λάθη και τις παραλείψεις. Όμως, μπορεί να είναι πάντα μια βολική δικαιολογία ότι για όλα φταίνε οι άλλοι, για να αποκρύπτονται οι διαχρονικές ευθύνες μιας Πολιτείας που ούτε φέτος έχει κάνει το ελάχιστο για να ενισχύσει το μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας με προσωπικό και μηχανήματα, ώστε να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες ενός ακόμα καλοκαιριού.

Η κοινωνία έχει κουραστεί. Έχει κουραστεί να πρέπει μόνο εκείνη να φροντίζει για τα πάντα και, όταν έρχεται η κρίσιμη ώρα, το «κεφάλι» να σφυρίζει αδιάφορα. Είναι βέβαιο ότι, στην συντριπτική τους πλειονότητα, οι πολίτες θα φροντίσουν να έχουν τα οικόπεδά τους καθαρά, θα αποφύγουν τις επικίνδυνες δραστηριότητες στο μέτρο του δυνατού και της στοιχειώδους λογικής και θα έχουν τα ραντάρ τους ανοικτά για να ειδοποιήσουν σε περίπτωση εκδήλωσης κάποιας πυρκαγιάς.

Ο κρατικός μηχανισμός, άραγε, θα μπορέσει να ανταποκριθεί και φέτος, εφόσον κανένα από τα προηγούμενα καταστροφικά καλοκαίρια δεν έγιναν παθήματα που μετατράπηκαν σε μαθήματα; Δεν ξέρω αν μια σειρά από αξύριστα πηγούνια για μερικές μέρες και ορισμένες φθηνές δικαιολογίες που θα τα ρίχνουν όλα στη φύση, τους ανέμους και το κακό μας το ριζικό θα είναι για πολύ καιρό ακόμα αποδεκτά. Το «οι περιουσίες ξαναγίνονται» το ξεστομίζουν ξεδιάντροπα εκείνοι που βλέπουν τις δικές τους να μεγαλώνουν στις πλάτες όλων των υπολοίπων. Για τους περισσότερους, κάθε τούβλο, κάθε ρίζα που έχει φυτευτεί, είναι κομμάτι της ψυχής τους.

Εμείς θα φροντίσουμε να εκπληρώσουμε το δικό μας κομμάτι της συμφωνίας. Αυτοί που πρέπει, άραγε;

Με όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας και μέσα μας, πάλι θα χρειαστεί να κάνω μια βουτιά στο πηγάδι των προσωπικών αναμνήσεων. Καμιά φορά, χρειάζονται και αυτές, για να μην βαραίνει το μυαλό γιατί φτάνουμε πλέον και σε ηλικίες που η πίεση, καλό θα είναι, να παραμένει σε χαμηλά επίπεδα.

Από παιδί, λοιπόν, τη δεκαετία του ’80, το πανηγύρι της Νέας Φιλαδέλφειας ήταν μια εκδήλωση – ορόσημο. Δεν μπορώ να αριθμήσω τα αναρίθμητα χιλιόμετρα που έχουμε περπατήσει οικογενειακώς, σε μια αγαπημένη εξόρμηση που κρατάει εδώ και δεκαετίες. Οι πάγκοι με τα διάφορα εμπορεύματα, τα παιχνίδια – κυρίως – για εμάς τα παιδιά. Η σκηνή, όπου μέσα κρυβόταν ο θρυλικός «Γορίλας», αυτό το «άτιμο παιδί», που ποτέ δεν πήγα να τον γνωρίσω και έτσι δεν έμαθα γιατί και αν τελικά «θα του κλείσει το τσαντίρι», οι διαγωνισμοί, τα παγωτά, τα μπαλόνια και τα λουλούδια… αυτά τα λουλούδια που γέμιζαν τα ρουθούνια και την καρδιά με μυρωδιές που ακόμα και σήμερα δεν έχουν βγει από τη μνήμη.

Οι συναντήσεις με φίλους, γείτονες και κόσμο που επίσης απολάμβανε τη βόλτα του σε αυτή την ετήσια γιορτή των λουλουδιών, αλλά και της συλλογικής μνήμης. Οι επετειακές εκδηλώσεις για την Εργατική Πρωτομαγιά. Μην ξεχνάμε το νόημα της εκδήλωσης. Δεν είναι μόνο η γιορτή. Είναι η μνήμη. Η τιμή στους αγώνες που δεν πρέπει να λησμονούμε και που σήμερα είναι πιο αναγκαίο να αναβιώσουν από ποτέ.

Και, φυσικά, οι συναυλίες… Δεν είμαι αντικειμενικός με αυτό. Στο πανηγύρι της Νέας Φιλαδέλφειας, είχαμε ευτυχήσει να απολαύσουμε μουσικές και καλλιτέχνες που εκείνη την εποχή – αλλά ακόμα και σήμερα – στιγμάτισαν την νιότη μας. Για προσωπικούς λόγους, ξεχωρίζω ιδιαίτερα εκείνες του Διονύση Τσακνή με τον αείμνηστο Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, αλλά και αυτή των Πυξ Λαξ (το ’99 ή ’00 αν θυμάμαι καλά), που ήταν και η τελευταία φορά που ο υπογράφων κυκλοφορούσε με μακριά μαλλιά και έχει κι αυτό τη σημασία του!

Το πανηγύρι της Εργατικής Πρωτομαγιάς έρχεται και φέτος με ένα πρόγραμμα που ανακοινώθηκε, γεμάτο συναυλίες και δράσεις για παιδιά στη Λεωφόρο Δεκελείας και το Άλσος Νέας Φιλαδέλφειας. Είναι μια ευκαιρία για όλη την πόλη, να απολαύσει την Άνοιξη, τις μυρωδιές των λουλουδιών και, βεβαίως, να τιμήσει τους αγώνες του εργατικού κινήματος. Στη σκιά των οικονομικών, διαχειριστικών στοιχείων που αναφέρθηκαν στο δημοτικό συμβούλιο, των ανείσπρακτων οφειλών και της γενικότερης διαχείρισης του οικονομοτεχνικού σκέλους της υπόθεσης, το οποίο θα αναλύσουμε το προσεχές διάστημα, θα ήταν καλό για λίγες μόνο μέρες να αφήσουμε τη μιζέρια και ο απλός κόσμος, αυτός ο ταλαιπωρημένος, στην πλάτη του οποίου παίζονται τα πάντα ερήμην του, να βγει και να ξεσκάσει λίγο.

Το έχουμε ανάγκη και δεν είναι και δεδομένο. Η Εργατική Πρωτομαγιά είναι μια μεγάλη, ιστορική μέρα απεργίας. Είναι, όμως και μέρα γιορτής. Με πολλούς και διάφορους τρόπους. Ευχή όλων ο κόσμος να την απολαύσει και φέτος.