Διατυπώνονται συχνά απαισιόδοξες απόψεις για το μέλλον της πατρίδας μας: «Η Ελλάδα τελείωσε», «Δεν αλλάζει τίποτε προς το καλύτερο», «Όλα είναι χαμένος κόπος»! Καταρχάς, οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι όντως η σύγχρονη Ελλάδα, συγκριτικά με τις ανεπτυγμένες κοινωνίες, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Έχουμε υστέρηση σε διάφορους τομείς της κρατικής οργάνωσης αλλά και στη νοοτροπία μας ως πολίτες, με αποτέλεσμα, παρά τον εκσυγχρονισμό της σε πολλούς τομείς, να παρουσιάζει και σοβαρότατα ελλείμματα.

Ας θυμηθούμε όμως μερικές παραμέτρους που επιβράδυναν τον βηματισμό μας προς την ανάπτυξη, όχι ως άλλοθι της όποιας καθυστέρησης, αλλά για να συνειδητοποιήσουμε την ιστορική αλήθεια. Αρχικά η Ελλάδα από την έναρξη της Επανάστασης αγωνίστηκε σκληρά επί 127 χρόνια (1821 – 1948), για να αποκτήσει τα σημερινά της σύνορα: 1864 ένωση με τα Ιόνια νησιά, απελευθέρωση της Θεσσαλίας 1881, της Θεσσαλονίκης 1912, της Κρήτης 1913, των Δωδεκανήσων 1948.

Συγχρόνως δε στη διάρκεια αυτών των ετών θα αντιμετωπίσει τέσσερις εμφυλίους πολέμους¹ (1824-1826, 1833-1834, 1916-1917 και 1943-1949), επτά πτωχεύσεις (1827, 1844, 1893, 1922, 1932, 1943, 2009), επτά πολέμους (1821-1828, 1853-1862, 1897, 1912-1913, 1916-1917, 1920-1922, 1940-1944), διάφορες στρατιωτικές δικτατορίες, με κυριότερη της περιόδου 1967-1974, και συνεχή ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Μέχρι το 1987 η χώρα μας ήταν πρώτη στον κόσμο σε δαπάνες πολεμικών εξοπλισμών σε σχέση με το Α.Ε.Π. της² !

Η Ελληνική ιστορία από το 1821 είναι γραμμένη με αίμα, απώλειες ζωών, πολέμους, δικτατορίες, πολιτικές και πολιτειακές ανακατατάξεις και τεράστιες δυσκολίες τις οποίες ο Ελληνικός λαός αντιμετώπισε αποτελεσματικά! Στη διάρκεια αυτών των ετών έγιναν αναμφισβήτητα και σοβαρά λάθη εκ μέρους των προγόνων μας, τα οποία στοίχειωσαν τον τόπο μας: οι εμφύλιοι πόλεμοι, ο πόλεμος του 1897, η Μικρασιατική καταστροφή, η οργάνωση πραξικοπήματος στην Κύπρο από τη δικτατορία των Συνταγματαρχών και η επακολουθήσασα εισβολή των Τούρκων στο νησί. Ευτυχώς από το 1974 και μετά η Πατρίδα μας δεν γνώρισε πολεμική σύγκρουση, με εξαίρεση την απειλή σύρραξης στα Ίμια το 1996.

Η πρόοδός μας καθυστέρησε επίσης εξαιτίας και της μακραίωνης σκλαβιάς (1977 χρόνια: στους Ρωμαίους από το 146 π.Χ. και κατόπιν στους Τούρκους, 1453 – 1821), με αποτέλεσμα αφενός την ελλιπή πειθαρχία στους νόμους και αφετέρου την έλλειψη συλλογικού πνεύματος, ως αποτόκου της δικαιολογημένης δυσπιστίας μας προς την εκάστοτε εξουσία –που δυστυχώς και σήμερα υπάρχει σε κάποιο βαθμό-, σε συνδυασμό και με την ανεπάρκεια κάποιων πολιτικών μας.

Παράλληλα, ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, όταν γονιμοποιούσε την σκέψη των Ευρωπαίων πολιτών, σε εμάς ήρθε μόνο ως πεντηκονταετής προσπάθεια να πεισθούν οι Έλληνες για το εφικτό της Επανάστασης! Επίσης, ενώ η Ευρώπη αποκτά τα πρώτα της πανεπιστήμια τον 11ο – 12ο αιώνα, εμείς ιδρύουμε κρατικό Πανεπιστήμιο το 1837 (περίπου 600 χρόνια μετά!).

Ωστόσο, παρά την πολυτάραχη ιστορία μας, σήμερα στην Πατρίδα μας έχουν συντελεστεί κοσμογονικές αλλαγές, ασύλληπτες και για την πιο τολμηρή σκέψη του παρελθόντος, σε όλα τα πεδία του κοινωνικού γίγνεσθαι, γεγονός που αποδεικνύει ανάγλυφα η σύγκριση του παρελθόντος με το παρόν. Η αισιοδοξία για το εφικτό της βελτίωσης και ο συστηματικός αγώνας των προγόνων μας δημιούργησαν τα σημερινά θεαματικά αποτελέσματα.

Είναι επομένως λογικό, παρά τη συντελεσθείσα ανάπτυξη, να υπάρχουν στη νοοτροπία μας και αρνητικά παρελθοντικά στοιχεία που μας εμποδίζουν να κινηθούμε ταχύτερα προς την πρόοδο. Όμως η ιστορία διδάσκει ότι, όπως ξεπεράσαμε παλαιότερα ανυπέρβλητες δυσκολίες, έτσι και τώρα θα κατορθώσουμε να κινηθούμε ταχύτερα προς τη βελτίωση. Απαιτείται πρωτίστως συνεργασία των πολιτικών δυνάμεων, εθνική ομοψυχία, ιστορική μνήμη, ένα τελείως διαφορετικό εκπαιδευτικό σύστημα καθώς και εργασιακή ειρήνη. Κυρίως δε να πιστέψουμε στους εαυτούς μας, ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε καλύτερα. Χρειάζεται αισιοδοξία, επιτελική οργάνωση και προσπάθεια. Η απαισιοδοξία οδηγεί στην παραίτηση…

1. Γ. Β. Δερτιλής, «Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις 1821-2016», εκδόσεις «Πόλις», 2016, σελ. 10-15
2. ό.π. σελ. 101-102

Οι τεράστιες σε όγκο διαδηλώσεις σε όλη την Ελλάδα στις 28 Φεβρουαρίου, με αφορμή την τραγωδία των Τεμπών, είναι επιδεκτικές διαφόρων αναγνώσεων. Εκτιμώ ότι θα πρέπει να σταθούμε σε ένα βασικό σημείο: Οι πολίτες πλέον απαιτούν από τους πολιτικούς μας (συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης) μία εντελώς διαφορετική στάση απ΄ αυτή που συνήθως επιδεικνύουν.

Καταρχάς, τους ζητούν να χρησιμοποιούν λόγο τεκμηριωμένο, όχι πρόχειρο, ήπιο, όχι αιχμηρό, χωρίς αρνητικούς επιθετικούς προσδιορισμούς. Παράλληλα, επιθυμούν από τους εκπροσώπους τους να μη λαϊκίζουν, να είναι ειλικρινείς και συγχρόνως συνεπείς με τις διατυπωμένες απόψεις τους, να αναγνωρίζουν το δίκιο του αντιπάλου τους επαινώντας τον και να έχουν τη γενναιότητα να ζητούν συγγνώμη, όταν σφάλλουν, όπως και να αναλαμβάνουν το κόστος της άρνησης σε κάποιες ομάδες πολιτών, όταν αυτές προβάλλουν άτοπες διεκδικήσεις.

Συγχρόνως, οι συμπολίτες μας περιμένουν από αυτούς να συνεργάζονται, παραμερίζοντας τις όποιες ιδεολογικές διαφορές τους, διδάσκοντας έτσι στο λαό την αναγκαιότητα της συναίνεσης, και να καταθέτουν προτάσεις μην περιοριζόμενοι μόνο στην αρνητική κριτική. Ο Ελληνικός λαός επιθυμεί οι πολιτικοί του να θέτουν το εθνικό συμφέρον σε πρώτη προτεραιότητα, ενώ αντίθετα το κόμμα τους σε δεύτερη μοίρα. Ουσιαστικά ζητάμε οι εκπρόσωποί μας να αποτυπώνουν θετικό παράδειγμα ήθους και να διαμορφώνουν ένα πλαίσιο πολιτισμένου διαλόγου.

Οι προηγηθείσες θέσεις υπαγορεύονται από τα διδάγματα της ιστορίας μας διαχρονικά. Κάθε φορά που οι ηγέτες της χώρας μας διχάζονταν και έθεταν την κομματική τους ιδιοτέλεια ή τον προσωπικό τους εγωισμό πάνω από το εθνικό συμφέρον, ακολουθούσαν συμφορές για τον τόπο.

Ας φέρουμε στον νου μας πόσα βάσανα περάσαμε ως λαός με τη νοοτροπία του διχασμού. Η επανάσταση του 1821 κινδύνευσε σοβαρά από τις εμφύλιες συγκρούσεις που έγιναν μεταξύ των προγόνων μας. «Μία μπουνιά δίναμε στους Τούρκους και δύο παίζαμε μεταξύ μας!», σύμφωνα με τη ρήση του αειμνήστου καθηγητή του Πάντειου, Νεοκλή Σαρρή. Από το 1916 χωριστήκαμε σε Βενιζελικούς και Βασιλικούς και στη διάρκεια του τελευταίου εμφυλίου πολέμου (1943-1949) σε δεξιούς, «νομιμόφρονες», και αριστερούς, «προδότες».

«Δυστυχώς το αρνητικό κλίμα του εμφυλίου συνεχίζεται άτυπα μέχρι σήμερα», σύμφωνα με την ομότιμη καθηγήτρια Ιστορίας του ΕΚΠΑ, Μαρία Ευθυμίου. Να θυμηθούμε τα μπλε (ΝΔ) και πράσινα (ΠΑΣΟΚ) καφενεία σε όλη την Ελληνική επικράτεια μετά τη Μεταπολίτευση; Να θυμηθούμε τη ματαίωση της παρέλασης στη Θεσσαλονίκη (2011) από τις παράλογες συμπεριφορές διαμαρτυρόμενων συμπολιτών μας ή επίσης την άρνηση του απερχόμενου πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά (2015), να παραστεί στην τελετή παράδοσης της εξουσίας στον νέο πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα; Πόσες αντίστοιχες πληγές έχουμε ως λαός; Πότε επιτέλους θα αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα ενωμένοι; Ένα τεράστιο ερώτημα: «γιατί δεν συνεργάζονται ικανοποιητικά οι πολιτικοί μας» βασανίζει τη σκέψη μας!

Οι σύγχρονοι πολιτικοί μας οφείλουν να αποφασίσουν αν θα συμπορευτούν με την πρόοδο, απορρίπτοντας όλες τις αρνητικές μεθόδους των παλαιοκομματικών συναδέλφων τους ή αν θα ακολουθήσουν την οπισθοδρόμηση, υιοθετώντας το διχαστικό λόγο και τη συνεπαγόμενη πόλωση. Η ευθύνη τους είναι τεράστια! Τα συσσωρευμένα προβλήματα δεν επιλύονται με την εμφυλιοπολεμική νοοτροπία: «ή εμείς ή εσείς». Αντίθετα μάλιστα, η λύση ιχνηλατείται στο «μαζί». Η δικαιολογημένη λύπη, αγανάκτηση και οργή του λαού από τις δύο τραγωδίες, στο Μάτι και στα Τέμπη, όπως και από την καταστροφή που προκάλεσε η καταιγίδα «Ντάνιελ» στη Θεσσαλία, πρέπει να κατευναστεί με απτά έργα, ώστε να θωρακίσουμε τη ζωή μας από παρόμοια γεγονότα.

Είναι ώρα ο καθένας μας να σταθεί με αποφασιστικότητα, νηφαλιότητα, πνεύμα συνεργασίας και σύνεσης μπροστά στις σύγχρονες απαιτήσεις της ζωής. Η λύση υπάρχει, αρκεί να την αναζητήσουμε. Πρόσφατα απεβίωσε μία μεγάλη μορφή της Ορθοδοξίας, ο αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος Γιαννουλάτος. Δύναμή του, εκτός από την τεράστια υπομονή και εργατικότητά του, ήταν ο ήπιος και μεστός λόγος του. Αγαπήθηκε ακόμη και από τους Μουσουλμάνους Αλβανούς! Το έργο του μεγαλειώδες! Ας τον μιμηθούμε όλοι μας -πολιτικοί και πολίτες.

Με αφορμή τη δήλωση της ομότιμης καθηγήτριας Ιστορίας του ΕΚΠΑ Μαρίας Ευθυμίου στην εκπομπή του Mega «Μεγάλες Εικόνες» (28/10/2024) ότι «ο εμφύλιος πόλεμος στην πατρίδα μας συνεχίζεται -ηπιότερος- μέχρι σήμερα» και το τρέχον τοξικό πολιτικό κλίμα από την τραγωδία των Τεμπών, θα ήθελα να διατυπώσω κάποιες σκέψεις.

Φαίνεται να αποτελεί διαχρονική μας συνήθεια μπροστά σε μία μεγάλη τραγωδία να διχαζόμαστε αναζητώντας τα αίτιά της. Λησμονούμε δε ότι οι διαφορετικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις φωτίζουν την αλήθεια προάγοντας τη δημοκρατία, σ’ αντίθεση με την πόλωση και τη χρήση αρνητικών επιθετικών προσδιορισμών (π.χ. «δολοφόνοι»).

Οι πολιτικοί μας οφείλουν να καταθέτουν με ήπιο λόγο τα επιχειρήματά τους, προσπαθώντας να καταδείξουν την ορθότητα των θέσεών τους. Γιατί πρέπει να δημιουργείται ένταση; Ωφελείται κάποιος από αυτή;

Είναι υπερβολή να λεχθεί ότι, μετά τον θάνατο 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από σφαίρα αστυνομικού, στις 6 Δεκεμβρίου του 2008, οι δηλώσεις του πολιτικού Αλέκου Αλαβάνου- τότε ηγέτη του ΣΥΡΙΖΑ- όπως και του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Γεράσιμου Γιακουμάτου, έριξαν «λάδι στη φωτιά» για την πυρπόληση τόσων καταστημάτων στην Αθήνα και την έκρυθμη κατάσταση που προκλήθηκε;

Ο συνειδητοποιημένος πολιτικός δεν τροφοδοτεί την πόλωση, δεν λαϊκίζει, δεν υποδαυλίζει τα πάθη. Είναι συνετός. Ας θυμηθούμε την ηπιότητα των λόγων του ηγέτη της αριστεράς, Ηλία Ηλιού ή του Ανδρέα Λεντάκη!

Η εικόνα των πολιτικών να αντιδικούν με οξείς χαρακτηρισμούς πάνω στο θάνατο 57 ανθρώπων αποτελεί σεβασμό στη μνήμη τους;

Δεν είναι αλήθεια ότι οι παθογένειες του ΟΣΕ αφορούν δεκαετίες στις οποίες εμπλέκονται αναλογικά, όχι μόνο η σημερινή κυβέρνηση αλλά και οι προηγούμενες;

Δεν είναι αλήθεια ότι και οι συνδικαλιστές του Ο.Σ.Ε. γίνονταν εμπόδιο στην όποια αλλαγή του καθεστώτος της επιχείρησης του Ο.Σ.Ε; (Ας δει κάποιος το οικονομικό καθεστώς των υπαλλήλων του Ο.Σ.Ε, και θα καταλάβει).

Δεν είναι αλήθεια ότι, εάν δεν συνέπιπταν την ημέρα του δυστυχήματος δύο σοβαρότατες παραβιάσεις εργασιακού πρωτοκόλλου από τον υπόδικο άτυχο σταθμάρχη και τον θανόντα μηχανοδηγό της επιβατικής αμαξοστοιχίας, δεν θα είχε συμβεί το τραγικό δυστύχημα, όπως δεν γινόταν τις υπόλοιπες 364 ημέρες;

Δεν είναι αλήθεια ότι η αναγκαιότητα ύπαρξης συστήματος τηλεδιοίκησης στον ΟΣΕ (η περίφημη σύμβαση 717) ελαχιστοποιεί τις πιθανότητες δυστυχήματος, αλλά δεν τις μηδενίζει; (Η περίπτωση Γερμανού Σταθμάρχη στις 9/2/2016 που απασχολούμενος με το κινητό του πάτησε λάθος κουμπί και, παρά την ύπαρξη μηχανημάτων τελευταίας τεχνολογίας, είχαμε ανάλογη τραγωδία από τη μετωπική σύγκρουση δύο τρένων με 12 νεκρούς και 85 τραυματίες, είναι ενδεικτική της ορθότητας του παραπάνω ερωτήματος).

Είναι ψέμα ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι στην Ελλάδα εργάζονται με πολλές υλικοτεχνικές ελλείψεις, στηριζόμενοι –οι ευσυνείδητοι- στο φιλότιμό τους, στην εργατικότητά τους, στη φαντασία τους και στην πειθαρχία του πρωτοκόλλου της υπηρεσίας τους (το οποίο οι προαναφερθέντες υπάλληλοι του ΟΣΕ παραβίασαν κατάφωρα);

Δεν είναι λογικό η Δικαιοσύνη να αφήνεται ανεπηρέαστη στην κρίση της, να μην υπονομεύεται από δηλώσεις πολιτικών και σε περιβάλλον ηρεμίας -που απαιτεί και ο σεβασμός των νεκρών-, να διατυπώσει την ετυμηγορία της;

Γιατί πρέπει πάντοτε να αναζητάμε τις ευθύνες μόνιμα μόνο στην εκάστοτε κυβέρνηση και όχι και στους εαυτούς μας; Εάν αλλάξει η κυβέρνηση, θα αλλάξει αυτόματα και η νοοτροπία του Έλληνα εργαζόμενου; Η πτώση της κυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα, έκανε αμέσως καλύτερη τη διαχειριστική ικανότητα της Πυροσβεστικής και της Αστυνομίας (φωτιά στο Μάτι);

Δεν είναι αλήθεια ότι οι νέοι μας που σκοτώνονται καθημερινά σε τροχαία είναι υπεύθυνοι σε σημαντικό ποσοστό για τον θάνατό τους, παραβιάζοντας κατάφωρα τον Κ.Ο.Κ.;

Γιατί πρέπει να τσακωνόμαστε; Γιατί ο πόνος να μη μας ενώνει, ώστε ενωμένοι να διορθώσουμε τα κακώς κείμενα; Οι πολιτικοί και συνακόλουθα οι πολίτες δεν είμαστε εχθροί. Δεν έχουμε εμφύλιο μεταξύ μας. Είμαστε περαστικοί από τον τόπο μας και πρέπει να αφήσουμε σπουδαία παρακαταθήκη στα παιδιά μας.